- Kaan Hızlı -

Aslında konu bir madalya, harp madalyası. İngilizler "Gallipolli Star", yani Gelibolu (Çanakkale) madalyası der; tarihini bilmeyen Türkler ise İngilizlerden kopyaladıkları gibi Çanakkale madalyası olarak adlandırırlar. Halbuki aslında o, tuğralı harp madalyasıdır.

Türk-Alman dostluğu için çok önemli olan bu sembol, Birinci Dünya Harbi’nde Almanların yönettiği ve Osmanlı’nın harp ettiği Sina, Filistin, Çanakkale cephelerinde kullanılmış; "k.u.k", yani Avusturya-Macaristan askerlerinin ve Alman asker ve subaylarına da verilmiş. İttifak orduları için sultanın emriyle binlerce berat ve belge düzenlenmiş, binlerce koleksiyonu süslemiş; hem Birinci Dünya Harbi’nde Türk-Alman dostluğunu pekiştirmiş, hem de İkinci Dünya Harbi’nde de gene Almanlar ile Türklerin unutulmaz dostluğunun bir nişanesi gibi, Nazi subaylarının üniformasını şereflendirmiş ilginç bir semboldür harp madalyası!

Türk-Alman ticaret anlaşması - Ankara

Enver Paşa'nın izi

Çeşitli şekil ve işçilikle hazırlanan harp madalyası, Avusturya, Almanya ve Osmanlı darphanelerinde hazırlanmış; farklı kutu (etui) ve karton kese kâğıtları içerisinde kurmay ve subaylara verilmiş ve farklı materyallerle üretilmiştir. Avrupa kaynaklarında en kaliteli ve bazen masif gümüşten Almanya ve Avusturya üretimi olanlar olduğu belirtilmiş. Farklı dönemlerde değişik yasal uygulamalarla takma şekilleri ve beratlarda değişiklik olmuş. Padişah imzası ve tuğralı olanlar yanı sıra 1915’te yayımlanan bir yasa ile Enver Paşa’nın özel sembolü olan bir pençe mühürle verilmiş; ve son olarak ay ve yıldızlı hafif sarı bir mektupla da askerlere taksim edilmiştir. Alman Kaiseri II. Wilhelm de Osmanlı üniforması ile harp madalyalı pozlar vermiştir ve dahi, önemli Alman kurmayı Colmar von der Goltz Paşa yüzlerce askeri ile bugün Boğaz manzaralı Tarabya Alman Şehitliği’nde huzur bulmaktalar.

Bizzat gelip Türklerle yan yana, omuz omuza savaşmış olan Alman Asienkorps ve ordu birliğine mensup askerlerine Osmanlı ordusu tarafından savaşta gösterdikleri yararlılıklardan ötürü harp madalyası veriliyordu. Yavuz ve Midilli zırhlılarındaki denizci personel ve Osmanlı Hava Kuvvetleri’nde gelip uçan Alman pilotlar da bu madalyayı almaya Türk askeri gibi hak kazanmıştır.

Türkler ile Nazileri birleştiren şey neydi?

İlginç olan, bu Almanlar evlerine döndükten 21 yıl sonra İkinci Dünya Savaşı patlayacak ve çoğu tekrar asker olmayı seçen bu Birinci Dünya Savaşı gazileri harp madalyalarını bu ikinci savaşta Nazi üniformalarında da taşımayı seçeceklerdir.

Türkler ile Nazileri birleştiren şey neydi? Almanlar ile Türkler neden bu kadar farklı iken neden bu kadar aynıydı? 1933 yılı Naziler için bir dönüm noktasıydı; Nasyonal Sosyalist Parti artık Alman hükümetiydi. Ama Nazi karşıtı Alman entelektüeller Almanya’yı birer birer terk ederken Mustafa Kemal’in genç cumhuriyeti bu zeki fikirleri Türkiye’ye gelmeleri için ikna etmiş ve kurumların geliştirilmesi için angaje etmişti. Almanya’da Nasyonal Sosyalistler, Türkiye’de Türkleşen ve Türklüğe uyum sağlayan Almanlara yapıştırdıkları iki kavram aslında bugün popüler kültürün de bir simgesi oldu. Bugün sahte, yapmacık yahut replikasyon, gerçek olmayan anlamında kullanılan "getürkt" kelimesi, o dönem Türkiye’ye kaçan Alman entelektüelleri aşağılamak için kullanılmıştı.

Nazi subayı Atatürk'ün cenazesinde

Ayrıca Naziler Türklere düşmandı; bugün “Naziler hayatta olsaydı Almanlar Türkleri gaz odalarında yakardı” gibi klişeler çok yanlıştır. Çünkü Naziler, Nürnberg yasalarında Türkler için “Almanların soydaşı, kardeşi ve ebedi dostudur” olarak deklare etmişti. O yüzden Tarabya’da Alman Konsolosluk yazlık rezidansında ve Ankara Alman Elçiliği çatısında Nazi bayrakları dalgalanmış. Naziler 1933-1945 yılları arasında Türkiye’de birçok etkinliğe katılıyor, Cumhuriyet baloları düzenliyor, Gençlik ve Spor Bayramlarında boy gösteriyorlardı. Ve son olarak Mustafa Kemal Atatürk’ün cenazesine önemli subaylarından biri olan Constantin Freiherr von Neurath (elçilik genel sekreterini görevlendiriyor) başında miğferi, kolunda gamalı haç ile dimdik duruş sergileyen bu subay “Atayı Kaybettik” başlıklı Ulus gazetelerinde boy boy resmedilmişti…

Alman Büyükelçiliği - Ankara

Analoji:

Bilinmeyen bir durumu, bilinen ve benzer bir durumla açıklama tekniğidir. Bu yöntemde, iki farklı şey arasındaki benzerliklerden yararlanılarak bir konuda yeni bir sonuca varılır. İşte Türk-Alman kültürü daha derinden, daha farklı ve daha gören bir gözle analiz edilmesi gereken ve tarihsel anlamda birbiriyle çok benzer iki toplumdur ki bunu anlamak için gerçekleri kabul etmek gerekir.

Okumak asla bilmek değildir, görmek için bakmak yetmez!

Kaan Hızlı

ARTI49