Almanların uzun bakışları neden rahatsız edici bulunuyor?

Almanya’da toplu taşımada, sokakta ya da market sırasında karşılaşılan bir davranış özellikle ülkeye yeni gelenlerin dikkatini çekiyor. Birçok kişi, tanımadığı insanların uzun süre göz teması kurmasını şaşırtıcı ve rahatsız edici buluyor. Sosyal medyada “German Stare” olarak anılan bu durum, yıllardır Almanya’ya dair en bilinen kültürel klişeler arasında yer alıyor.

Frankfurt merkezli değerlendirmelerde sıkça örnek verilen bu davranış, özellikle metro ve otobüs gibi kamusal alanlarda yaşanıyor. İnsanlar bazen hiçbir şey söylemeden karşısındakine uzun süre bakabiliyor. Almanya’da büyüyenler için sıradan kabul edilen bu durum, ülkeye yeni taşınanlar ya da turistler için zaman zaman kültürel bir şok etkisi yaratabiliyor.

Bakışın anlamı kültüre göre değişiyor

Mannheim’daki Federal İş Ajansı Üniversitesi’nde danışmanlık bilimleri ve kültürlerarası iletişim alanında görev yapan Prof. Gundula Gwenn Hiller’e göre mesele yalnızca “bakmak” değil, bu davranışın nasıl yorumlandığıyla ilgili.

Hiller, “German Stare” ifadesinin nesnel bir davranışı tanımlamaktan çok, dışarıdan yapılan bir yorum olduğunu belirtiyor. Ona göre Almanya’daki insanlar diğer toplumlara kıyasla daha fazla bakmıyor; ancak kamusal alanda göz temasına ilişkin sosyal sınırlar daha farklı işliyor.

Profesör Hiller, Almanya’da yabancılar arasında göz temasının olağan kabul edildiğini ve bunun çoğu zaman dikkat, dürüstlük ya da iletişime açıklık göstergesi sayıldığını ifade ediyor. Buna karşılık göz kaçırmak ise bazı durumlarda ilgisizlik veya güvensizlik olarak algılanabiliyor.

Asya ve Afrika’da farklı algılanabiliyor

Araştırmalara göre doğrudan göz teması her kültürde aynı anlamı taşımıyor. Hiller, özellikle kolektivist toplumlarda uzun süreli bakışların kaba, fazla yoğun hatta tehditkar bulunabildiğini söylüyor.

Afrika ve Asya’nın bazı bölgelerinde göz temasının daha sıkı sosyal kurallara bağlı olduğuna dikkat çeken Hiller, kimi toplumlarda yaşça büyük ya da hiyerarşik olarak üst konumdaki kişilere bakışın kısa tutulduğunu aktarıyor. Bunun ilgisizlik değil, tam tersine saygı göstergesi olarak değerlendirildiği belirtiliyor.

Japon ve Fin katılımcılar arasında dikkat çeken fark

2013 yılında PLOS One dergisinde yayımlanan bir araştırma da kültürel farklılıklara işaret etti. Tampere ve Tokyo üniversitelerinin yürüttüğü çalışmada, Japon ve Fin katılımcıların doğrudan göz temasına verdiği tepkiler incelendi.

Araştırmada her iki grubun ilk fizyolojik tepkisinin benzer olduğu görüldü. Ancak sonrasında yapılan değerlendirmelerde belirgin ayrışmalar ortaya çıktı. Japon katılımcılar, doğrudan bakan yüzleri Fin katılımcılara göre daha rahatsız edici, daha mesafeli ve daha öfkeli olarak değerlendirdi.

“Sorun bakış değil, beklenti farkı”

Prof. Hiller’e göre insanlar, birbirine ne kadar süre bakılması gerektiğine dair kültürel beklentilerle hareket ediyor. Bu beklentiler karşılanmadığında ise yanlış anlamalar ve rahatsızlık hissi ortaya çıkabiliyor.

Hiller, “Sorun bakışın kendisi değil, insanların o bakıştan ne beklediği” değerlendirmesinde bulunuyor. Uzmanlara göre “German Stare” olarak tanımlanan durum da aslında Almanya’dan çok, farklı kültürlerin kamusal davranış biçimlerini nasıl algıladığıyla ilgili bir örnek olarak öne çıkıyor.