Çalışma ortaya koydu... Yapay zekâ sohbet botları gerçeği çarpıtıyor
Yapay zekâ sohbet botlarına yöneltilen güven sarsılıyor. Milyonlarca insanın her gün haber almak için kullandığı bu araçlar, yeni bir uluslararası araştırmaya göre, gerçeği çarpıtıyor. Avrupa Yayın Birliği’nin (EBU) yürüttüğü geniş çaplı çalışmada, ChatGPT, Copilot, Gemini ve Perplexity gibi popüler sohbet botlarının verdiği yanıtların yüzde 45’inde uydurma bilgiler yer aldığı belirlendi. Üstelik bu durum ne dil farkına ne de platforma bağlı.
EBU’nun koordinasyonunda, 18 ülkeden 22 kamu yayıncısı 3 binden fazla yanıtı analiz etti. Sonuçlar çarpıcı: Her iki yapay zekâ cevabından biri ciddi hata içeriyor. Yanıtların üçte birinde kaynak gösteriminde büyük sorunlar tespit edildi. Yüzde 20’si ise tamamen hayal ürünü ya da güncelliğini yitirmiş bilgilerle dolu. Almanya’dan ARD ve ZDF de araştırmaya katılan kuruluşlar arasında yer aldı.
“Sistemik ve çok dilli bir sorun”
EBU Genel Müdür Yardımcısı Jean Philip De Tender, “Bu eksiklikler münferit değil. Sistematik, sınır ötesi ve çok dilli bir sorunla karşı karşıyayız,” diyerek uyardı. De Tender’e göre durumun demokrasi açısından sonuçları ciddi: “İnsanlar kime güveneceklerini bilemez hale gelirse, sonunda kimseye güvenmezler. Bu da demokratik katılımı zayıflatır.”
Araştırma, birçok çarpıcı örneği de gözler önüne serdi. ChatGPT, Papa Francis’in hâlâ hayatta olduğunu iddia etti. Microsoft Copilot, İsveç’in NATO üyesi olduğunu “bilmedi”. Google Gemini, Donald Trump’ın yeniden seçilmesini “muhtemel” olarak niteledi; oysa seçim çoktan gerçekleşmişti. Uzmanlar, sohbet botlarının bilişsel etkilerini de incelemeye başladı.
Sahte kaynaklar, sahte güven
Daha da tehlikelisi, bu sistemlerin sadece bilgileri değil, kaynakları da uydurması. Chatbot’lar, “Bu bilgi ARD, ZDF veya Tagesschau’dan alındı” gibi ifadeler kullanarak, aslında hiç yayınlanmamış içeriklere atıfta bulunuyor. Bu da güvenilir medya kurumlarının itibarını zedeliyor ve gerçekle yalanı birbirine karıştıran bir bilgi kirliliği yaratıyor. Uzmanlar, çocukların bu tür sistemlerle erken yaşta tanışmasının da riskli olduğunu vurguluyor.
Sorunun kaynağı ise yapısal: Yapay zekâ, gerçeği ayırt edemiyor. Sadece istatistiksel olarak hangi kelimelerin yan yana gelme olasılığı yüksekse, onu hesaplayarak yanıt üretiyor. Gerçeği doğrulamak gibi bir kapasitesi yok.
Gençler haberleri yapay zekâdan alıyor
2025 Dijital Haber Raporu’na göre, internet kullanıcılarının yüzde 7’si artık haberleri doğrudan yapay zekâ sohbet botlarından alıyor. 25 yaş altı grupta bu oran yüzde 15’e kadar çıkıyor. Dünya genelinde her hafta 800 milyon kişi ChatGPT’yi kullanıyor. EBU, bu tablo karşısında net uyarılarda bulunuyor: “Yapay zekânın verdiği bilgilere körü körüne inanmayın. Önemli konularda mutlaka güvenilir medya kuruluşlarından teyit alın.”
Özellikle siyaset, sağlık veya finansla ilgili konularda büyük dikkat gerekiyor. Almanya hükümeti farkındalık kampanyaları hazırlıyor ancak bu adımlar geç kalmış görünüyor. Uzmanlara göre, teknoloji güvenilir hale gelene kadar “ciddi bilgi” arayanların yolu yine gazetecilerin, editörlerin ve doğrulama süreçlerinin olduğu profesyonel haber merkezlerinden geçiyor.
ChatGPT ile kaba konuşmak daha mı doğru yanıtlar aldırıyor?
Almanya'da gençler yapay zekayı bir tehdit olarak görüyor
