Bilim insanları Ay yüzeyindeki pasın kaynağını buldu

2020 yılında yapılan beklenmedik bir keşif, Ay hakkındaki bilimsel anlayışı kökten değiştirdi. Uzun süredir oksijen açısından yoksul olduğu düşünülen Ay yüzeyinde hematit bulundu. Dünyada pas olarak bilinen bu demir oksit, Mars’ın kırmızı renginin de kaynağı olarak tanımlanmıştı. Ancak atmosferi ve sıvı suyu olmayan bir gök cisminde oksitlenmiş minerallerin varlığı, araştırmacıların aklında büyük bir soru işareti yarattı.

Dünya’dan Ay’a taşınan oksijen

Makao Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden Xiandi Zeng ve Ziliang Jin’in öncülük ettiği araştırma ekibi, cevabın Dünya’da gizli olduğunu öne sürdü. Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan çalışmada, Dünya’dan Ay’a taşınan oksijen iyonlarının demir mineralleri oksitleyebildiği kanıtlandı.

Bu süreç, bilim insanlarının “Dünya rüzgârı” adını verdiği bir fenomenle açıklanıyor. Enerji yüklü oksijen iyonları, Dünya’nın manyetik alanı aracılığıyla Ay’a ulaşıyor ve bu etkileşim özellikle kutup bölgelerinde, Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünde yoğun şekilde hematit oluşumuna yol açıyor.

Deneylerle doğrulanan sonuçlar

Araştırma ekibi, teoriyi test etmek için Ay’da bulunan demir açısından zengin mineralleri enerji yüklü oksijen iyonlarına maruz bıraktı. Deneyler, metalik demir, demir sülfür ve ilmenitin hematite dönüştüğünü açık biçimde ortaya koydu. Özellikle metalik demir, önce manyetite ardından hematite oksitlendi.

Buna karşın süreç tek yönlü değil. Dünya rüzgârındaki oksijen iyonları hematit oluşumunu sağlarken, aynı kaynaktan gelen yüksek enerjili hidrojen iyonları hematiti yeniden metalik demire çevirebiliyor. İlginç bir şekilde, Güneş rüzgârından gelen düşük enerjili hidrojen iyonlarının bu dönüşümde neredeyse hiçbir etkisi olmadığı belirlendi. Böylece Ay’daki hematitin varlığı, Dünya rüzgârındaki oksijen ve hidrojen akışlarının dengesine bağlı görünüyor.

Ay, Dünya’nın tarihini saklıyor olabilir

Araştırmanın en dikkat çekici noktası ise Ay’ın, Dünya’nın atmosferik geçmişini bir tür arşiv gibi saklayabileceği ihtimali. Bilim insanları, 2,43 milyar yıl önce gerçekleşen ve Dünya atmosferinde oksijen seviyesinin dramatik biçimde yükseldiği “Büyük Oksidasyon Olayı”ndan bu yana meydana gelen dalgalanmaların, Ay’daki hematitin oksijen izotoplarında korunmuş olabileceğini düşünüyor.

Çalışmaya göre Ay’ın yüzeyinde, sadece oksijen değil, Dünya rüzgârı ile taşınan başka atmosfer bileşenleri de hapsolmuş olabilir. Bu bulgular, Dünya’nın atmosferinin milyarlarca yıl boyunca geçirdiği evrime dair eşsiz ipuçları sunma potansiyeli taşıyor.