Almanya'da sıcak hava dalgası 5 binden fazla can aldı: Nasıl hesaplandı?
Almanya'da haziran ayında etkili olan sıcak hava dalgasının yaklaşık 5 bin 100 kişinin yaşamını yitirmesine yol açtığı tahmin ediliyor. Robert Koch Enstitüsü'nün (RKI) hesaplamalarına göre, yılın daha ilk yarısında ulaşılan bu sayı, 2020 dahil önceki yılların tamamındaki yıllık düzeyleri geride bıraktı.
Sıcaklık çoğu zaman ölüm belgelerinde doğrudan ölüm nedeni olarak yer almıyor. Ancak uzmanlara göre aşırı sıcaklar, birçok kişinin ölümünde belirleyici rol oynadığı için bu etkinin istatistiksel yöntemlerle hesaplanması gerekiyor.
RKI verileri nasıl hesaplıyor?
RKI'nin değerlendirmesi, Almanya Federal İstatistik Dairesi'nin ölüm verilerine dayanıyor. Kurumun verilerine göre, 2026 yılındaki sıcak hava dalgasının yaşandığı haftada yaklaşık 24 bin ölüm kaydedildi. Aynı dönemde 2022-2025 yıllarının ortalaması ise 18 binin biraz üzerindeydi. Bu da yaklaşık 5 bin 400 ek ölüm anlamına geliyor.
Enstitü, haftalık ortalama sıcaklığın 20 derecenin üzerine çıktığı dönemlerde bilimsel çalışmaları esas alarak sıcaklığa bağlı ölümleri hesaplıyor. Haziran ayındaki sıcak hava dalgasının zirvesinde ortalama sıcaklığın yaklaşık 27 dereceye ulaşması nedeniyle, kaydedilen ek ölümlerin büyük bölümü sıcaklık etkisiyle ilişkilendirildi.
Kullanılan modelde uzun yıllara yayılan eğilimler, mevsimsel etkiler, bölgesel farklılıklar ve nüfusun yaş dağılımı da dikkate alınıyor.
Tahminler neden güvenilir görülüyor?
Uzmanlara göre RKI'nin kullandığı modeller önceki yıllarda da test edildi ve güvenilir kabul ediliyor. Bununla birlikte mevcut çalışma yalnızca yılın 25. takvim haftasına kadar olan ölümleri kapsıyor. Sıcak hava dalgasının yaklaşık on gün sürmesi nedeniyle nihai sayının daha da yükselmesi bekleniyor.
Ayrıca bu değerlendirme hızlı bir ön analiz niteliği taşıyor. Daha geniş zaman aralığında yapılacak incelemelerin sıcaklığın gerçek etkisini daha ayrıntılı ortaya koyabileceği belirtiliyor. Nitekim 2022 yılındaki sıcak hava dalgasına ilişkin daha kapsamlı analizler bunu göstermişti.
En büyük risk yaşlılar ve kronik hastalarda
Uzmanlara göre özellikle 75 yaş üzerindeki ve çok sayıda kronik hastalığı bulunan kişiler sıcak hava dalgalarından daha fazla etkileniyor. Aşırı sıcaklar kalp ve damar sistemi üzerinde baskı oluştururken, beyin zarlarında iltihabi reaksiyonlara da yol açabiliyor. Bunun sonucu olarak baş ağrısı, mide bulantısı ve baş dönmesi görülebiliyor.
Kalıcı beyin hasarı riski de bulunuyor. Yoğun terleme nedeniyle oluşan sıvı kaybı kanın koyulaşmasına ve küçük pıhtıların oluşmasına neden olabiliyor. Bu durum felç riskini artırırken, Augsburg'da yapılan bir araştırmaya göre sıcak havalarda yalnızca felç vakalarının sayısı değil, ağırlığı da artıyor. Bu da daha fazla ölümle sonuçlanabiliyor.
Araştırmalar, sıcaklığa bağlı kalp krizi ve felç riskinin 75 yaş altındaki kişilerde de görülebildiğini ortaya koyuyor. Parkinson, Alzheimer ve Multipl Skleroz gibi kronik nörolojik hastalıklarda ise sıcak hava belirtilerin ağırlaşmasına yol açabiliyor. Alman Nöroloji Derneği de yakın zamanda bu konuda uyarıda bulundu.
Ruh sağlığı ve davranışlar da etkileniyor
Aşırı sıcakların psikiyatrik hastalıkları da olumsuz etkilediği belirtiliyor. Depresyon ve şizofreni belirtilerinin şiddetlenmesi nedeniyle sıcak günlerde psikiyatri kliniklerine yatışların arttığı ifade ediliyor. Kanada'da gerçekleştirilen bir araştırma ise şizofreni hastalarında ölüm riskinin böbrek ve kalp hastalarına kıyasla daha fazla yükseldiğini ortaya koydu.
Bilim insanlarına göre bunun nedenlerinden biri, sıcaklığın kan-beyin bariyerini daha geçirgen hale getirmesi. Böylece serotonin maddesi kana ait bölgeden beyne geçerek sinir ağlarını etkileyebiliyor. Bazı psikiyatrik ilaçların vücut sıcaklığının düzenlenmesini zorlaştırması da riski artırıyor.
Yalnızlık da önemli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor. Özellikle sıcak günlerde evden çıkmayan yaşlı bireylerin sosyal ilişkilerden uzak kalması sağlık açısından ek risk oluşturuyor.
ABD'de itfaiyeciler üzerinde yapılan bir araştırma, sıcak havalarda dikkat seviyesinin düştüğünü, hata oranının arttığını ve tepki sürelerinin uzadığını gösterdi. Cleveland ve Los Angeles'ta yapılan çalışmalar ise aşırı sıcak günlerde şiddet suçları ile intihar vakalarının da yükseldiğine işaret ediyor.
Mannheim'daki Merkezi Ruh Sağlığı Enstitüsü'nden Andreas Meyer-Lindenberg, bu durumun beynin sıcaklık ve saldırganlık gibi duyguları yöneten bölgelerindeki sinir ağlarının birbiriyle bağlantılı olmasından kaynaklanabileceğini belirtiyor.
Uzmanlar, gelecekte sıcak hava dalgalarının daha büyük bir halk sağlığı sorunu haline gelebileceği uyarısında bulunuyor. Risklerin azaltılması için uyarıların dikkate alınması, serin ortamlarda bulunulması, yeterli sıvı tüketilmesi ve fiziksel zorlanmadan kaçınılması öneriliyor.
Kentlerin ve yerel yönetimlerin sıcak hava dalgalarına karşı daha iyi hazırlık yapması gerektiği belirtilirken, sınırlı bütçeler ve federal yapı nedeniyle bunun zorlaştığı ifade ediliyor. Alman Nöroloji Derneği, bakım merkezleri ile hastanelerde iklimlendirme sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurgularken, eski Sağlık Bakanı Karl Lauterbach ise toplumun klima kullanımına yönelik önyargıları bırakması çağrısında bulundu.
