Almanya’da dul maaşı tartışması: Ekonomi uzmanından kaldırılması için çağrı

Almanya’da emeklilik sisteminin temel unsurlarından biri olan dul maaşının geleceği yeniden tartışmaya açıldı. Ülkede beş milyondan fazla kişi dul aylığı alıyor. Eşi hayatını kaybeden kişilere sağlanan bu ödeme, yaşa ve yaşam koşullarına bağlı olarak vefat eden eşin emeklilik haklarının yüzde 25’i veya yüzde 55’i düzeyinde veriliyor.

Ruhr Üniversitesi Bochum’da Sosyal Politika Profesörü olan ve Ekonomi Uzmanları Konseyi’nde görev yapan Martin Werding ise onlarca yıldır uygulanan bu sistemin artık günümüz koşullarına uygun olmadığını düşünüyor. Werding, Rheinische Post’a verdiği röportajda dul maaşının kaldırılmasını açık biçimde savunurken, İsveç’in 30 yılı aşkın süre önce hayata geçirdiği modeli Almanya için örnek gösterdi.

Federal hükümet tarafından oluşturulan Emeklilik Komisyonu’nun da üyesi olan ekonomist, talebinin gerekçelerinden biri olarak sistemin mali büyüklüğüne dikkat çekti. Werding’in verdiği bilgilere göre, emeklilik kasasından geride kalan eşlerin güvencesi için yılda yaklaşık 50 milyar Euro harcanıyor. Bu tutar, toplam emeklilik harcamalarının yaklaşık sekizde birine karşılık geliyor.

Kadınların çalışma hayatındaki değişime dikkat çekti

Werding’in temel gerekçelerinden biri toplumsal yapıdaki değişim. Dul maaşının, kadınların çoğunlukla çalışmadığı ve bu nedenle kendi emeklilik haklarını oluşturamadığı bir dönemin koşullarına göre tasarlandığını belirten ekonomist, bugün bu durumun değiştiğini savundu.

Werding, “Dul maaşı artık günümüz koşullarına uygun değil, bugün kadınlar kendi gelecekleri için kendileri önlem alabilir” dedi.

Ekonomiste göre, hayatta kalan eşin maddi güvencesinin bütün sigorta primi ödeyenlerin katkılarıyla devlet tarafından finanse edilmesini haklı göstermek geçmişe kıyasla artık daha zor.

İsveç modeli Almanya için örnek gösterildi

Werding, reform önerisinde İsveç’te uygulanan sistemi işaret etti. pensionsmyndigheten.se’de yer alan bilgilere göre İsveç, ömür boyu verilen dul aylığını 1990 yılında, bu tarihten sonra evlenen tüm çiftler için kaldırdı. Daha önce kazanılmış haklara ise dokunulmadı.

Böylece değişiklik, mevcut hak sahiplerinin korunmasını sağlayan bir geçiş sistemiyle uygulandı. Werding de Almanya’da benzer bir yöntemin izlenmesini istiyor. Buna göre daha önce hak kazanmış kişiler veya halihazırda evli olanlar, kazanılmış hakların korunmasına yönelik düzenlemeler ve yeterince uzun geçiş süreleriyle güvence altında tutulmalı.

Werding, mevcut dul maaşının yerine “emeklilik paylaşımı” olarak adlandırılan bir model öneriyor. Sistemde evlilik süresince kazanılan emeklilik puanları eşler arasında eşit biçimde paylaştırılıyor.

Her iki eş hayattayken, kişilerin aylık emekli maaşı mevcut sisteme kıyasla bir miktar daha düşük oluyor. Buna karşılık eşlerden birinin hayatını kaybetmesi durumunda hayatta kalan kişi, birlikte biriktirilen emeklilik haklarından daha büyük bir pay alıyor. Werding’in açıklamasına göre bu oran yarıdan daha fazla olacak.

Modelle kişilerin kendi emeklilik güvencelerini oluşturmasının güçlendirilmesi ve eşlerden birinin diğerinin gelir durumuna olan bağımlılığının azaltılması hedefleniyor.

Emeklilik yaşının 68 veya 69’a çıkarılmasını da istiyor

Dul maaşına ilişkin öneri, Werding’in Alman emeklilik sisteminin sürdürülebilirliğine yönelik daha kapsamlı reform taleplerinin bir parçasını oluşturuyor.

Ekonomist, emeklilik yaşının uzun vadede 68 veya 69’a yükseltilmesini, erken emeklilikte uygulanan kesintilerin artırılmasını ve 45 yıl prim ödeyenlerin kesinti olmadan erken emekli olmasına imkan tanıyan, “63 yaşında emeklilik” olarak bilinen uygulamanın kaldırılmasını da savunuyor.

Werding’e göre söz konusu erken emeklilik düzenlemesi, sağlık açısından ağır koşullarda çalışanlara kolaylık sağlayan bir uygulama olmaktan çok, ortalamanın üzerinde kazanan ve sağlıklı çalışanların yararlandığı bir sistem niteliğinde.

Sosyal kesintiler için yüzde 50 uyarısı

Werding, siyasi süreçte reform paketinin bazı bölümlerinden vazgeçilmesi ihtimaline de kuşkuyla yaklaşıyor.

Ekonomist Rheinische Post’a yaptığı açıklamada, “Benim endişem, siyasetin paketten bir unsuru çıkarması durumunda bütün emeklilik paketini yeniden açması. O zaman reform planları domino taşları gibi düşecek ve Başbakan büyük reformu rafa kaldırabilecek” ifadelerini kullandı.

Werding, gerekli kesintiler yapılmadığı takdirde sosyal güvenlik kesintilerinin 2040 yılına kadar yaklaşık yüzde 50’ye çıkabileceğini belirtti.

Federal hükümet tarafından oluşturulan Yaşlılık Güvencesi Komisyonu ise Haziran 2026’da yayımladığı nihai raporunda ne dul maaşının kaldırılmasını ne de zorunlu emeklilik paylaşımı sistemine geçilmesini tavsiye etti.