"ABD'deki yapay zeka çöküşü Avrupa'yı krize sürükleyebilir"

Avrupa Merkez Bankası (ECB), ABD teknoloji sektöründe yaşanabilecek sert bir düşüşün Euro Bölgesi'nde finansal krizi tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Euro Bölgesi'ndeki özel hanelerin ABD teknoloji hisselerine yaptığı 440 milyar Euro'luk yatırım, olası bir piyasa sarsıntısının Avrupa'ya hızla yayılabileceği endişesini artırıyor.

Frankfurt merkezli ECB'nin analistleri, Wall Street'teki şirket değerlemelerini çok yüksek seviyelere taşıyan yapay zeka patlamasının Euro Bölgesi'ni kırılgan hale getirdiğini belirtti. Avrupa'daki özel hanelerin ABD teknoloji hisselerindeki yatırımlarının önemli bölümü, hisse senedi endekslerini takip eden yatırım fonları üzerinden gerçekleştiriliyor.

Bu tablo, ABD borsalarında yaşanacak büyük çaplı bir gerilemenin Avrupa'daki yatırımcılar açısından da ağır sonuçlar doğurabileceği anlamına geliyor. Emeklilik fonları ve sigorta şirketlerinin de ABD'nin piyasa değeri en yüksek yedi şirketine önemli ölçüde yatırım yaptığı belirtiliyor. Teknoloji devlerinden oluşan bu grup piyasalarda "Magnificent Seven" veya "Mag 7" olarak adlandırılıyor.

ECB analistlerine göre ABD hisselerinde büyük bir çöküş yaşanması, yatırımcıların başka varlıkları da hızla elden çıkarmasına yol açabilir.

Fonlarda satış dalgası riski

ECB analistleri yayımladıkları blog yazısında olası zincirleme etkiye dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Sert bir düzeltme, fonları yatırımcıların geri ödeme taleplerini karşılamak için varlık satmaya zorlayabilir. Önce likit varlıklar, düzeltmenin sürmesi halinde ise sıkıntılı varlıklar satılabilir. Bu durum değerlemeleri daha da aşağı çeker ve yeni geri ödeme taleplerini tetikler. Bu nedenle Mag 7'de yaşanacak bir düzeltme Euro Bölgesi açısından finansal istikrar meselesidir."

Uyarı, Nvidia'nın Ohio'da OpenAI için kurulması planlanan dev bir veri merkezine 100 milyar dolardan (85 milyar Euro) fazla yatırım yapacağını açıklamasıyla aynı döneme denk geldi. Tesisin dünyanın en büyük veri merkezlerinden biri haline gelebileceği belirtiliyor.

ABD'li şirket ayrıca veri merkezi için 105 milyar dolara (90 milyar Euro) kadar kredi imkanı sağlayacak. Bu finansmanın, tesiste Nvidia'ya ait bir milyondan fazla yapay zeka çipinin kullanılmasının planlandığı projenin geliştirilmesini güvence altına alması amaçlanıyor.

Yapay zekada "döngüsel finansman" tartışması

Anlaşma, yapay zeka sektöründeki "döngüsel finansman" olarak adlandırılan uygulamalara ilişkin kaygıları da güçlendirdi. Bu modelde Nvidia gibi şirketler, müşterilerinin kendi ürünlerini satın alabilmesi için onlara kredi sağlıyor veya doğrudan yatırım yapıyor.

Bu yönteme şüpheyle yaklaşanlar, söz konusu yapının sürdürülebilir olmadığını savunuyor. Yapay zeka kullanımının, dev yatırımların temelini oluşturan beklentilerin gerisinde kalması halinde son derece yüksek seviyelere ulaşan hisse değerlemelerinin nasıl etkileneceği de tartışılıyor.

ECB ise hisse fiyatlarında güçlü bir gerileme yaşanmasının muhtemel olduğu görüşünde. Analistler değerlendirmelerinde şu ifadeleri kullandı:

"Geçmiş teknolojik devrimlere ilişkin ekonomik araştırmalar rahatsız edici bir sonuca işaret ediyor: Mevcut hisse senedi piyasası değerlemelerinde bir düzeltme yaşanması muhtemel."

Alphabet, Nvidia ve Apple gibi ABD'nin en büyük teknoloji şirketlerinin hisselerinde sert düşüş yaşanmasının Euro Bölgesi için finansal istikrar sorunu oluşturabileceği vurgulandı.

Etkisi finans piyasalarıyla sınırlı kalmayabilir

ECB analistleri, ABD'de başlayabilecek bir düzeltmenin sonuçlarının yalnızca piyasalarda hissedilmeyebileceğini belirtti.

"ABD'deki bir düzeltmenin etkileri finans piyasalarının ötesine geçerek Euro Bölgesi'ndeki güveni, finansman koşullarını ve istihdamı etkileyebilir. ABD'deki bir yapay zeka şoku yalnızca Amerika'ya özgü bir sorun olarak kalmaz."

S&P 500 endeksi yalnızca bir yıl içinde yüzde 20'den fazla yükseldi. Bu artışta yapay zekaya yönelik yoğun harcamalar ve şirketlerin güçlü çeyrek dönem sonuçları etkili oldu.

ECB'ye göre ABD hisse piyasasındaki değerlemeler, Robert Shiller tarafından geliştirilen döngüsel olarak düzeltilmiş fiyat-kazanç oranıyla ölçüldüğünde tarihi zirvesine yakın seviyelerde bulunuyor.

Dotcom balonu yeniden mi yaşanıyor?

Analistler, piyasalardaki güçlü iyimserliğin önemli soru işaretleri yarattığını belirterek şu soruyu gündeme getirdi:

"Son derece iyimser değerlemeler bazı soruları beraberinde getiriyor: Bugünkü hisse fiyatları dönüştürücü bir teknolojiye yönelik rasyonel bir bahsi mi yansıtıyor? Yoksa dotcom balonunun yeniden çevrimini mi yaşıyoruz?"

ECB'ye göre mevcut yüksek değerlemelerin haklı gerekçeleri bulunsa bile, yapay zekanın ekonominin tamamında daha geniş biçimde kullanılmaya başlanmasının ardından bir düzeltme beklenebilir.

ECB yetkilileri zamanlamanın önceden belirlenemeyeceğini de vurguladı:

"Kesin zamanlamayı önceden bilmek mümkün değil. Bu yükseliş ve çöküş kalıpları ancak sonradan görülebiliyor."

ABD teknoloji hisselerindeki risklere ilişkin uyarıda bulunan ilk merkez bankası ECB değil. İngiltere Merkez Bankası da yapay zeka balonu ihtimaline karşı daha önce birçok kez uyarıda bulundu. Banka, olası bir çöküşün Birleşik Krallık'ı derin bir resesyona sürükleyebileceğini savundu.