9 soruda Polonya-Belarus gerilimi: Sınırda ne yaşananların sebebi ne?

Batı'nın yaptırımlarına misilleme olarak Avrupa Birliği'ne (AB) göçmen akınını teşvik etmekle suçlanan Belarus ile Polonya arasında dün patlak veren sınır gerilimi derinleşiyor. Yüzlerce göçmenin dün Belarus-Polonya sınırına dayanması sonrası Varşova'nın üyesi olduğu AB'den yeni yaptırım çağrıları yükselirken, Minsk yönetimi suçlamaları reddetti. Rusya da Belarus yetkililerinin 'sınırdaki sorumlu tavrını' övdü. Polonya polisi sınırı geçmek isteyen göçmenlerle çatışıp Kuznica sınır noktasını kapatırken, insan hakları kuruluşları insani kriz uyarısı yapıyor.

Peki krizin arka planında ne yatıyor? Göçmenler sınıra nasıl geldi? Polonya'nın üyesi olduğu AB ile Belarus'un en yakın müttefiki Rusya'nın tavrı ne oldu?

1) GÖÇMENLER SINIRA NASIL GELDİ? 

AB yetkilileri, insan hakları ihlalleri ve geçtiğimiz yıl düzenlenen tartışmalı başkanlık seçimlerini gerekçes göstererek yaptırım uyguladıkları Belarus'un, buna misilleme olarak Ortadoğu, Asya ve Afrika'dan göçmenleri AB sınırlarına taşımakla suçluyor. Son aylarda Polonya'nın yanı sıra Litvanya ve Letonya sınırlarından benzer haberler gelirken, dün yaşanan olaya Belarus yetkililerinin doğrudan dahli olduğu iddia ediliyor. Polonyalı yetkililer, Belarus güvenlik güçlerinin dün yaklaşık 1000 göçmene sınıra gelirken eşlik ettiklerini savundu. Belarus hükümeti ise bu suçlamayı reddetti.

2) SINIRDAKİ GÖÇMENLER NERELİ?

Batılı ajanslar Polonya sınırında dünden bu yana kamp kuran göçmenlerin büyük kısmının Ortadoğu ve Asya ülkelerinden geldiğini duyurdu. Erbil'den yayın yapan Rudaw sitesine göre, bu kişilerin büyük kısmı Iraklı Kürtler. The Guardian gazetesinin Moskova muhabiri Andrew Roth'a konuşan Iraklı bir Kürt kadın ise Belarus'a bir seyahat acentesi aracılığıyla gittiğini, acentenin yaptığı ayarlamalar ile önce Minsk'e uçtuğunu oradan da AB sınırına ulaştığını, insanların bu seyahat için 15 bin ila 20 bin euro ödediğini anlattı. 

3) SINIRDAKİ SON DURUM NE?

Dün bir grup göçmenin kazma ve küreklerle sınırdaki tel örgüleri aşmaya çalışması sonrasında Polonya polisi göz yaşartıcı gaz kullandı. Çatışmalar, Kuznica sınır noktasının kapatılmasıyla şu an için durmuş durumda. Ancak aralarında çok sayıda kadın ve çocuğun da bulunduğu yüzlerce kişi dün gece dondurucu soğukta kamp yapmak zorunda kaldı. Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki ise bugün sınıra gönderilen binlerce takviye asker, polis ve sınır muhafızlarına destek için bölgeye gitti. Polonya polisinden yapılan açıklamaya göre, dün 307 defa sınırı yasadışı şekilde geçme girişimi tespit edildi; çoğunluğu Iraklı olmak üzere 17 kişi gözaltına alındı. Polonya özel kuvvetlerinden Reuters'a konuşan bir kaynak, Belarus içinde 12 bin göçmenin daha bulunduğuna inandıklarını da ekledi. 

4) POLONYA HÜKÜMETİ NE TEPKİ VERDİ?

Sınırdaki gerilim devam ederken, Polonyalı yetkililerden bugün itibarıyla silahlı çatışma uyarısı gelmesi dikkat çekiyor. Polonya hükümet sözcüsü Piotr Muller, durumun bir noktada silahlı çatışma noktasına varabileceğini söyledi. Polonya Dışişleri Bakan Yardımcısı Piotr Wawrzky göçmenlerin Belarus silahlı birliklerinin kontrolü altında olduğunu söyleyerek, "Belarus, tercihen ateşli silahların kullandığı ve insanların öldüğü, büyük bir olay çıkarmaya çalışıyor" ifadelerini kullandı.

Polonya Devlet Başkanı Andrzej Duda "Belarus rejimi Polonya sınırına ve AB'ye görülmemiş bir şekilde saldırıyor" derken, sınırın diğer tarafında çoğunluğu erkeklerden oluşan yaklaşık 1000 kişinin bulunduğunu söyleyerek "Bunlar, bir AB üyesi olarak yükümlülüklerimizi yerine getirip savuşturmamış gereken saldırgan hareketler" diye konuştu. Polonya özel kuvvetlerinin sözcüsü Stanislaw Zaryn ise Belarus tarafındaki güvenlik güçlerini 'havaya ateş açmakla' suçlayıp "Aynı zamanda, Belaruslu yetkililerin bariyerlere zarar vermeleri için göçmenlere yardım ettiğini biliyoruz. Onlara dikenli teli kesmeleri için aletler getirdiklerini biliyoruz" iddiasında bulundu.

5) BELARUS'UN YANITI NE OLDU?

Belarus Devlet Başkanı Aleksander Lukaşenko'nun hükümeti, 'yapay bir göçmen krizi' çıkardıkları yönündeki suçlamaları reddediyor. Minsk yönetimi sınırdaki insanların içinde bulunduğu durumdan Avrupa ve ABD'yi sorumlu tutuyor. Belarus Savunma Bakanlığı'ndan dün yapılan açıklamadaysa, Polonya sınıra ek asker yığarak ikili anlaşmaları ihlal etmekle ve yapıcı çözümleri gözardı etmekle suçlandı. Belarus İçişleri Bakanı Ivan Kubrakov da, göçmenlerin Belarus'a yasal yollardan geldiğini belirterek, "Misafirperver bir ülke olarak her zaman herkesi kabul etmeye hazırız" dedi.

6) RUSYA NE DİYOR?

Lukaşenko yönetiminin en yakın müttefiki Rusya'dan bugün yapılan açıklamada, her iki tarafa da itidal çağrısı yapılmakla birlikte 'sınırdaki Belarus güvenlik güçlerinin sorumlu davranışları' övüldü. Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov, kriz konusunda Minsk'le yakın temas halinde olduklarını söyledi. Son olarak, Lukaşenko'nun konuyu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le de görüştüğü açıklandı.

7) AB NE PLANLIYOR?

Doğu sınırında yaşanan krizi yaptırımlara misilleme olarak gören AB'nin ise yeni yaptırım sinyali vermesi dikkat çekti. Avrupa Komisyonu'ndan yapılan açıklamada "Belarus'a yeni tur yaptırımları hazırlıyoruz" denilirken, Varşova hükümetinin talep etmesi halinde en kısa sürede yardım gönderileceği belirtildi. Komisyon, Polonya sınır muhafızlarının göçmenlere şiddet uygulamasını soruşturma yetkileri olmadığını ve bu yaklaşımın ulusal bir mesele olduğunu da savundu. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, AB'nin Belarus'a göçmenlerin uçuşuna yardım eden üçüncü ülkelere de yaptırım sinyali verdi. Öte yandan, Litvanya'nın da benzer bir krize karşı Belarus sınırına asker yığınağı yaptığı belirtildi.

8) POLONYALILAR NE DÜŞÜNÜYOR?

İnsan hakları grupları, Polonya'da iktidardaki milliyetçileri, göçmenlerin sığınma başvurularını kabul etmek yerine geri iterek uluslararası sığınma hakkını ihlal etmekle suçluyor. Polonya hükümeti buna karşılık, tavrının yasal olduğunu savunuyor. Rzeczpospolita gazetesi için bu hafta IBRiS şirketi tarafından yapılan kamuoyu araştırmasına göreyse, Polonyalıların yüzde 55'i sınırı yasadışı yollardan geçen kişilerin geri itilmes, yüzde 33'ü ise ülkeye kabul edilmeleri gerektiğini savunuyor.

9) BİRLEŞMİŞ MİLLETLER'İN TAVRI NE OLDU? 

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nden konuyla ilgili yapılan açıklamada, yüzlerce kişinin sınırda olmasından dolayı endişe duyulduğu belirtilirken, 'zor durumdaki insanların siyasi piyonlar olarak kullanılmasına son verilmesi' çağrısı yer aldı. Sözcü Shabia Mantoo, "Belarus-Polonya sınırında gördüğümüz manzaralardan dolayı alarma geçmiş haldeyiz. Sığınmacıların, mültecilerin ve göçmenlerin siyasi amaçlarla kullanılmasının kabul edilemez olduğunu ve buna son verilmesi gerektiğini tekrar tekrar söyledik" dedi. 

KAYNAK: GAZETE DUVAR