14 ülkede kullanılan donör spermleri kansere yol açtı

Bir Danimarkalı sperm donöründe kansere yatkınlık yaratan nadir bir gen mutasyonu bulundu. Yapılan araştırmalara göre bu donörün spermleri 14 ülkeye satıldı ve iki çocukta kanser vakası tespit edildi. Söz konusu spermler iki yıldan uzun süredir tıbbi kullanıma kapatıldı.

Danimarka televizyonu DR’nin aktardığı bilgilere göre, genetik riski taşıyan bu donörün spermiyle dünya genelinde 197 çocuk dünyaya geldi. European Sperm Bank adlı Danimarka merkezli sperm bankası, tehlikeli mutasyonu fark etmeden önce bu doğumların gerçekleştiğini açıkladı.

İlk uyarı 2020’de geldi

DR ve 13 Avrupa yayın kuruluşunun yürüttüğü ortak araştırma, bankanın Nisan 2020’de bir uyarı aldığını ortaya koydu. O dönemde, donör spermiyle doğan bir çocukta kanser ve TP53 geninde mutasyon saptandı. Bu gelişme üzerine, “Kjeld” takma adıyla kayıtlı donöre ait örnekler incelendi ancak söz konusu mutasyona rastlanmadı. Bu nedenle sperm kullanımı o tarihte devam etti.

İkinci vaka üç yıl sonra ortaya çıktı

Üç yıl sonra bir başka çocukta aynı genetik mutasyon ve kanser teşhisi konuldu. Bunun üzerine yapılan daha kapsamlı analizler, donörün sağlıklı olmasına rağmen TP53 geninde nadir görülen mutasyonu taşıdığını gösterdi. Bu bulguların ardından, Ekim 2023 itibarıyla söz konusu donörün spermiyle yapılan yapay döllenmelere tamamen son verildi.

2006–2022 arasında 67 kliniğe satış

Rapora göre donörün spermi 2006 ile 2022 yılları arasında 14 ülkedeki 67 kliniğe satıldı. Yalnızca Danimarka’da 99 çocuk bu spermle dünyaya geldi. European Sperm Bank, bu mutasyonun daha önce tıp literatüründe görülmediğini ve sadece donörün bazı spermlerinde bulunduğunu belirtti. Ayrıca, bu spermle doğan her çocuğun mutasyonu taşımadığı da vurgulandı.

Kurum, son 20 yılda kendi bankaları aracılığıyla dünya genelinde 70 binden fazla çocuğun doğduğunu açıkladı. Avrupa’daki birçok ülkede tek bir donörden doğabilecek çocuk sayısına sınır getirilmiş olsa da ülkeler arasında geçerli bir üst sınır bulunmuyor.