Dünya’daki deniz seviyesi, son 4000 yıldır görülmemiş bir hızla yükseliyor. ABD’deki Rutgers Üniversitesi ve Çin’deki Pekin Üniversitesi’nden araştırmacıların ortak çalışmasına göre, son yüzyıllardaki artış, son 12 bin yıllık dönemin hiçbir evresinde bu kadar belirgin olmamıştı. Bilim insanları, son buzul çağının bitiminden günümüze kadar uzanan verileri inceleyerek dikkat çekici sonuçlara ulaştı.
Araştırmaya göre, 1900 ile 2020 yılları arasında deniz seviyesindeki artış, önceki binyıllarda görülmeyen bir hızla gerçekleşti. Bilim insanları, son 4000 yılda hiçbir dönemde deniz seviyesinin bu kadar hızlı yükselmediğini vurguluyor.
Neden denizler yükseliyor?
Artışın başlıca nedeni, okyanusların ısınması ve buzların erimesi. Okyanus suları ısındığında genişliyor; buna “termal genleşme” deniyor. Aynı zamanda Grönland ve Antarktika’daki devasa buz tabakaları ile dağlardaki buzullar eridikçe, okyanuslara ek su akışı gerçekleşiyor.
Araştırma, buzul çağının bitiminden sonraki dönemde –yaklaşık 11.700 ila 8200 yıl önce– deniz seviyesinin yılda ortalama 10,7 milimetre yükseldiğini gösteriyor. 6000 yıl önce bu oran 2,8 milimetreye, 3000 yıl önce ise 0,4 milimetreye düştü. Sonraki binyıllarda seviye büyük ölçüde sabit kaldı. 19. yüzyılın başında yıllık artış ortalama 0,1 milimetre iken, yüzyılın ikinci yarısında 0,76 milimetreye yükseldi. 1990–2020 arasındaki ortalama artış ise 1,51 milimetre olarak hesaplandı ve bu sürede yükselme hızının giderek arttığı tespit edildi.
Binlerce doğal veri incelendi
Bilim ekibi, dünya genelindeki binlerce veriyi analiz etti. Eski mercan resifleri, mangrov kalıntıları ve kıyı tortuları, geçmişte deniz seviyesinin nerede olduğunu gösteren doğal “arşivler” olarak kullanıldı. Özel yazılımlarla, doğal değişimlerle insan kaynaklı etkiler birbirinden ayrıştırıldı.
Deniz seviyesinin yükselmesi her yerde aynı şekilde yaşanmıyor. Bazı bölgelerde sorun, bizzat toprağın çökmesinden kaynaklanıyor. Yeraltı suyunun aşırı çekilmesi veya yoğun yapılaşma, zemini aşağıya itebiliyor. Örneğin, Şanghay’da 20. yüzyıl boyunca zemin bir metreden fazla çöktü. Cakarta’da ise bazı mahalleler artık deniz seviyesinin altında ve sürekli pompalarla kuru tutulmak zorunda.
Araştırmacılar, deniz seviyesindeki artışın küresel ölçekte ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Kıyı bölgeleri ve ada ülkeleri en büyük riski taşıyor. Su baskınları, fırtına dalgaları ve erozyonun artmasıyla birlikte milyonlarca insanın yerinden olabileceği öngörülüyor. Bilim insanlarına göre, mevcut eğilim insanlık için açık bir uyarı niteliğinde.