Ömer Yaprakkıran yazdı...
Amerikalı sanatçı Janet Echelman tarafından yaratılan, Frankfurt’taki Konstablerwache pazar meydanında böylesi bir ağın kurulması ve bunun “sanat eseri” olarak sunulması tartışma nedeninin hafif kısmı. Ağır basan tarafı ise bu “sanat eseri”ne ödenen para.
Amacı şehir merkezini canlandırmak olan, renkli iplerden oluşan bir ağ. Gezmek ve alışveriş yapmak amacıyla Zeil Caddesi‘nde dolaşanların Konstablerwache Meydanı‘na vardıklarında üzerlerinde uçuyormuş hissi veren kırmızı-mavi renkli iplerden oluşan bu “nesneyi” gördüklerinde akıllarına ilk gelen soru: Bu nedir, ne amaçla yapıldı ve ne işe yarıyor?… Devamında da acaba bu kaça mal oldu? sorusu oluyordur… Herkesin olmasa bile çoğunluğun düşüncesi bu…
Üç yıllığına kiralanan bu enstalasyon Frankfurt şehrine 2,3 milyon avroya mal olmakta. Genel kanı, bu eserin, herhangi bir katma değer yaratmadan veya olumlu bir katkı sağlamadan kaynak tükettiği. Aşırı sıcaklarda pazar yerini serinletecek bir gölge bile düşürmemektedir…
Kamusal alandaki sanat eserleri, her zaman anlamı ve değeri üzerine kamusal tartışmaların konusu olmuştur. Bu tartışmalar, eserin sanatsal değer ve gerekliliğine dair sorulardan, mali kaynakların kullanımına ilişkin endişelere kadar uzanır. Sanata büyük değer veren, ancak aynı zamanda kamusal tartışma geleneği de güçlü olan Frankfurt’ta, böyle bir tepkiyle karşılaşılması hiç de şaşırtıcı değil.
Kamusal alandaki sanat eserlerine ilişkin kararların doğrudan halk tarafından değil, bir ihale süreci sonrasında uzmanlardan oluşan bir jüri tarafından alınması, günümüzde geçerliliği olan bir uygulamadır.
“Sky full of Hope” (Umut Dolu Bir Gökyüzü) adlı bu eser, özellikle çağdaş sanata aşina olan kesimler arasında öfke ve şaşkınlık yarattı. Kamuoyu ise böylesi bir kararın nasıl alındığını ve enstalasyonun, herhangi bir ihale süreci ya da şeffaf, anlaşılabilir bir seçim aşaması olmaksızın nasıl kamusal alana yerleştirilebildiğini sorguluyor. Bunun yanı sıra, neden bu denli yüksek bir meblağın yalnızca geçici bir esere yatırıldığı sorusu da gündemde.
Konstablerwache, Frankfurt’un en büyük meydanlarından biridir. Burası, şehir merkezinde yer alan, yalnızca haftalık pazar kurulduğunda hareketlenen, boş ve taş döşeli bir alan. “Konsti” olarak da bilinen bu meydan, uyuşturucu ticaretinin yapıldığı bir yer olarak kötü bir üne sahip; dolayısıyla buranın iyileştirilmesi amacı olumludur. Frankfurt’un “Dünya Tasarım Başkenti” (World Design Capital) ilan edilmesiyle birlikte gelen ilgi ve sağlanan finansman, böyle bir olanak yarattı. Tartışma ise bu olanağın nerede kullanılacağı üzerine.
Kültürden Sorumlu Belediye Meclis Üyesi Ina Hartwig, bu kaynağın kültür bütçesinden değil, şehir tanıtımı faaliyetlerinden artan fonlardan karşılandığını özellikle vurgulamakta… Aksi takdirde bu fonlar kullanılmadan kalacaktı. Frankfurt şehri, tercihini Amerikalı sanatçı Janet Echelman’dan yana kullandı. Sanat dünyasında pek tanınmayan sanatçının, daha önce herhangi bir galeri veya müzede eseri bulunmuyor. Otomobil üreticisi Mercedes-Benz’in siparişi üzerine ve Frankfurt merkezli “Atelier Markgraph” adlı ajansın organizasyonuyla Münih’te Odeon Meydanı üzerinde bir ağ yerleştirmişti. Sanat dünyasındaki etkinliği bu kadarla sınırlı.
Söz konusu eser, herhangi bir kamu ihalesi açılmaksızın verildi. Bu ölçekteki bir proje için beklenebilecek türden bir ihale süreci yaşanmadı. Bu durum özellikle düşündürücü; zira dünyanın en saygın sanat akademilerinden biri olan Städelschule Frankfurt’ta bulunuyor ve şehir, kamusal alandaki, özenle seçilmiş sanat eserleriyle haklı bir gurur duyuyor.
Geçmişte bu kararlar da belki küçük bir grup tarafından alındı; ancak söz konusu grup, bu çarpıcı eserlerin hayata geçirilmesi için kararlılıkla mücadele eden sanat uzmanlarından oluşuyordu. İşte bu sayede, başlangıçta Frankfurt’ta dirençle karşılaşmış olsalar bile, kamusal alandaki bu eserler zaman içinde kendilerini kabul ettirdiler; günümüzde hâlâ güncelliğini koruyan, yüksek nitelikli çalışmalar haline geldiler.
Ömer Yaprakkıran yazdı...