Dünya genelinde bir zamanlar 500 bin olan gergedan nüfusu, bugün Dünya Doğa Koruma Birliği’ne göre yalnızca 27 bine kadar düştü. Gergedanlar, değerli boynuzları için hâlâ kaçak avcıların hedefi olmaya devam ediyor ve türün geleceği ciddi şekilde tehdit altında. Güney Afrika’da ise bilim insanları, bu soruna alışılmışın dışında bir çözüm geliştirdi: Gergedan boynuzlarına radyoaktif madde enjekte etmek.
Radyoaktif maddeyle kaçakçılığa karşı yeni yöntem
The Guardian’ın haberine göre, “Rhisotope-Project” adlı kampanya kapsamında, Güney Afrika’da beş gergedanın boynuzuna küçük delikler açılarak radyoaktif kapsüller yerleştirildi. Bu kapsüller, havaalanlarında veya sınır kapılarında mevcut radyasyon dedektörleriyle kolayca tespit edilebiliyor. Yani, hırsızlık önleme sistemine benzer şekilde, bir gergedan boynuzu bavulda ya da konteynerde taşındığında alarm devreye giriyor ve kaçakçılar hemen yakalanabiliyor.
Witwatersrand Üniversitesi tarafından başlatılan projede, hayvanlara verilen radyoaktif maddenin miktarının zararsız olduğu bilimsel olarak kanıtlandı. 20 gergedana bu işlem uygulandıktan sonra altı ay boyunca günde iki kez sağlık kontrolleri yapıldı ve herhangi bir olumsuz etki tespit edilmedi. Araştırma süreci toplamda altı yıl sürdü.
Bilimsel onay ve etkili caydırıcılık
Projenin bilimsel lideri James Larkin, “Uygulamanın gergedanlar için tamamen zararsız olduğunu ve boynuzların uluslararası gümrüklerdeki nükleer güvenlik sistemleriyle tespit edilebildiğini” vurguladı. Hatta çok küçük miktarlardaki radyoaktif izotoplar bile büyük konteynerlerde fark edilebiliyor. Böylece, deniz ve posta yoluyla yapılan kaçakçılığın da önüne geçilmesi hedefleniyor.
Bilim insanları, sistemi test etmek için 3D baskılı, keratin benzeri gergedan boynuzları kullandı. Radyoaktif izotopların hayvanlara zarar vermediği ise Belçika’daki Ghent Üniversitesi tarafından da onaylandı.
Güney Afrika’da yılda 500 gergedan öldürülüyor
Güney Afrika, yaklaşık 16 bin gergedanla dünyadaki en büyük popülasyona sahip. Ancak, aynı zamanda yılda ortalama 500 gergedanın kaçak avcılar tarafından öldürüldüğü bir ülke. Gergedan boynuzları, bazı kültürlerde altın kadar değerli kabul ediliyor; statü göstergesi veya geleneksel tıp ürünü olarak pazarlanıyor. Bilimsel olarak ise herhangi bir tıbbi faydası bulunmuyor. Sadece 2025’in ilk çeyreğinde, ülkede 103 gergedan öldürüldü.
Kaçakçıların gelir kaynağı kurutulmak isteniyor
Projenin temel amacı, boynuzlar alıcılara ulaşamazsa kaçakçıların para kazanamayacağını göstermek. Böylece, kaçak avcıların gergedanları öldürmesi anlamsız hale gelecek. Ayrıca, radyoaktif maddeyle işaretlenmiş boynuzların taşındığı tespit edildiğinde, alıcılar da sorumlu tutulabilecek. Rezervlerde bilgilendirici tabelalar yer alacak ve avcıların bu gergedanlara yaklaşmasının önüne geçilecek.