Ateş, insan evriminde ölçülemez bir etki yarattı; ışık, sıcaklık ve yırtıcılardan korunma sağladı. Ayrıca pek çok besinin tüketilebilir hale gelmesine yardımcı oldu. Bilim insanları, şimdiye kadar insan eliyle ateş yakıldığına dair en eski kanıtları bulduklarını açıkladı.
Ateşin bilinçli şekilde üretilmesi, insanlık tarihinin en büyük dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Çünkü ateş sadece koruma, ısı ve aydınlatma sağlamadı; aynı zamanda insanların pişirme yoluyla çok daha çeşitli besinleri tüketmesine olanak tanıdı. Pek çok uzmana göre, bu gelişme büyük topluluklar halinde yaşama biçimini ve insan beyninin büyümesini mümkün kıldı.
İnsanların doğal nedenlerle oluşan yangınlarla, örneğin yıldırım düşmesiyle çıkanlarla, milyonlarca yıl önce tanıştığı biliniyor. Ancak ne zaman kendi başlarına, istedikleri anda ateş yakmayı öğrendikleri uzun süredir tartışma konusuydu. İngiltere’den bir araştırma ekibi, bu konuda bugüne dek bilinenlerden çok daha eski bir kanıt bulduklarını açıkladı.
400 bin yıllık ateş izleri
Londra’daki British Museum’dan Rob Davis ve Nick Ashton liderliğindeki ekip, bulgularını Nature dergisinde yayımladı. Bilgilere göre, İngiltere’nin Suffolk bölgesinde, Barnham yakınlarında bulunan kalıntılar yaklaşık 400 bin yıl öncesine tarihleniyor. Bu da 2018’de Scientific Reports’ta yayımlanan, Fransa’daki en eski örneklerden yaklaşık 350 bin yıl daha eski bir bulgu anlamına geliyor.
Neandertaller ateşin sırrını çözmüştü
Araştırmacılar, bölgede ısıya maruz kalmış bir kil tabakası, yanık izleri taşıyan taş aletler ve milimetrik boyutta iki pirit parçası buldu. Pirit ile çakmaktaşının bir araya getirilerek kıvılcım çıkarmak için kullanıldığı biliniyor. İlginç olan, piridin bölgede doğal olarak bulunmaması. Bu durum, erken Neandertallerin piriti özellikle bu bölgeye getirdiğini ve özelliklerini bildiğini düşündürüyor.
Yapılan deneyler, kil tabakasının defalarca 750 dereceye kadar ısıtıldığını ortaya koydu. Bu da insanların burada ateş yakma ya da pişirme alanı oluşturduğunu gösteriyor. Müzeden yapılan açıklamada, araştırma lideri Ashton’ın “En erken Neandertal topluluklarının çakmaktaşı, pirit ve tutuşturucu maddelerin özelliklerini bu kadar erken dönemde bilmiş olmaları inanılmaz” sözlerine yer verildi.
Ateşi kontrol etmek insan evriminin dönüm noktası
Araştırmanın birinci yazarı Davis ise, “Ateşi yakma ve kontrol etme becerisi, insanlık tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biridir; hem pratik hem de toplumsal faydalarıyla insan evrimini kökten değiştirmiştir” ifadelerini kullandı.
Ekip, yaklaşık 250 bin yıl öncesinden itibaren Afrika ve Avrasya’da taş mızrak uçlarının yaygınlaştığına da dikkat çekiyor. Bu dönemde insanların mızrak uçlarını ahşap saplara yapıştırmak için huş katranı kullandığı tahmin ediliyor. Bu madde, huş kabuğunun ısıtılmasıyla elde ediliyor ve Neandertallerin bu yöntemi bildiği kanıtlanmış durumda.
Araştırmacılar, tüm bu bulguların yaklaşık 500 bin ila 300 bin yıl önce insan davranışlarında büyük bir değişim yaşandığını gösterdiğini belirtiyor. Bu değişimin yalnızca Neandertallerle sınırlı kalmayıp, Denisovalılar ve Afrika’da yaklaşık 300 bin yıl önce ortaya çıkan Homo sapiens türünü de etkilediği düşünülüyor.
Kanadalı bilim insanı Ségolène Vandevelde, Nature dergisindeki yorumunda, “İnsan eliyle ateş yakıldığını kanıtlamak son derece zordur, ancak Davis ve ekibi bu konuda ikna edici veriler sunmuştur. Genel olarak elde edilen bulgular, insanların 400 bin yıl önce ateş üretme yeteneğine sahip olduğunu güçlü biçimde gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.