Alışveriş merkezleri ve büyük mağazalar birçok kişi için günlük yaşamın sıradan bir parçası olsa da, nöroçeşitli bireyler açısından yoğun uyaranlar ciddi zorluklar yaratabiliyor. Yüksek sesli müzikler, güçlü aydınlatmalar, kasa sesleri, anonslar ve kalabalık ortamlar bazı kişilerde dikkat dağınıklığı, huzursuzluk, stres belirtileri ve aşırı duyusal yüklenmeye neden olabiliyor.
Bu nedenle son yıllarda “düşük uyaranlı alışveriş” uygulamaları daha fazla gündeme gelirken, IKEA Almanya ülke genelinde “sessiz saat” uygulamasını başlattığını duyurdu. Şirketin 20 Mayıs tarihli açıklamasına göre uygulama haziran ayının başında devreye alındı ve her çarşamba günü 17.00 ile 19.00 saatleri arasında gerçekleştirilecek.
Nöroçeşitlilik farkındalığı öne çıkıyor
Nöroçeşitlilik, beynin bilgiyi toplumdaki çoğunluğun alışılmış işleyişinden farklı şekilde işlemesini ifade ediyor. Bu kapsamda otizm spektrum bozukluğu, DEHB, disleksi, diskalkuli, Tourette sendromu ve duyusal işlemleme farklılıkları bulunan kişiler yer alıyor. Bazı durumlarda kaygı bozuklukları ya da başka nörolojik özellikler de bu gruba eşlik edebiliyor.
Uzmanlar, Almanya’da milyonlarca kişinin DEHB ile yaşadığını, otizmin ise nüfusun yaklaşık yüzde 1 ila 2’sini etkilediğini belirtiyor. Toplumun önemli bir bölümünün nöroçeşitli olduğu, ancak bunların önemli kısmının resmi bir tanı almadığı değerlendiriliyor.
Mağazalarda uyaranlar azaltılacak
Nöroçeşitli bireyler için arka plandaki sesler ve görsel yoğunluk zaman zaman aşırı yüklenmeye dönüşebiliyor. Özellikle büyük mağazalar ve alışveriş alanları, yoğun ses ve hareket nedeniyle zorlayıcı mekanlar arasında gösteriliyor. Bazı kişiler bu ortamlarda yön bulmakta güçlük çektiğini, kalabalıktan kaynaklanan baskı hissettiğini veya duyusal aşırı yüklenme sonrasında tamamen içine kapanabildiğini ifade ediyor.
IKEA’nın yeni uygulaması da bu ihtiyaçlara yanıt vermeyi amaçlıyor. Sessiz saat boyunca mağaza ortamında çeşitli düzenlemeler yapılacak ve alışveriş deneyimi daha erişilebilir hale getirilecek.
Gürültü ve görsel yoğunluk düşürülecek
Şirketin planına göre uygulama süresince arka plan müzikleri kapatılacak. Güvenlikle ilgili olmayan anonslar yapılmayacak, ışık seviyeleri azaltılacak ve gürültü oluşturan çalışmalar mümkün olduğunca sınırlandırılacak. Ayrıca mağaza içerisindeki görsel uyaranların da azaltılması hedefleniyor.
IKEA’nın bazı şubeleri daha önce benzer uygulamaları test etmişti. Duisburg’daki mağazada gerçekleştirilen denemelerde daha sakin bir alışveriş ortamı oluşturulmuştu.
Benzer uygulamalar yaygınlaşıyor
Düşük uyaranlı hizmet anlayışı yalnızca IKEA ile sınırlı değil. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketler de daha kapsayıcı müşteri deneyimleri üzerinde çalışıyor.
Alman Telekom şirketi Deutsche Telekom da 2026 yılının başlarında seçili mağazalarında “Magenta Sessiz Saat” uygulamasını başlatmış, daha düşük ışık seviyesi, azaltılmış gürültü ve sakin danışmanlık hizmeti sunmuştu.
Uluslararası ölçekte ise özellikle süpermarketlerde benzer uygulamalar uzun süredir kullanılıyor. Belirli saatlerde müziklerin kapatılması, kasa seslerinin azaltılması veya aydınlatmanın düşürülmesi gibi yöntemlerle alışveriş ortamı daha erişilebilir hale getiriliyor.
Uzmanlara göre bu tür uygulamalar yalnızca konfor sağlamakla kalmıyor. Duyusal uyaranların azaltılması, nöroçeşitli bireylerin günlük yaşama bağımsız şekilde katılımını destekleyen önemli bir erişilebilirlik ve kapsayıcılık adımı olarak görülüyor.