Milyonlarca asteroit uzayda yüksek hızla ilerlerken, bunların önemli bir bölümü Dünya’nın yörüngesini kesiyor. Çoğu zaman küçük parçalar atmosfere girip zararsız şekilde yıldız kaymasına dönüşüyor. Ancak geçmişte yaşananlar, her zaman bu kadar şanslı olunmadığını gösteriyor. Alman-Avusturya ortaklı bir girisim, devasa asteroitlerin nükleer patlama ile rotasından saptırılıp saptırılamayacağını test eden dikkat çekici bir çalışmaya imza attı.
Tarihte iz bırakan asteroit olayları
Gök cisimlerinin yeryüzüne zarar verecek büyüklükte olması nadir görülüyor. Buna rağmen 1908 yılında yaşanan Tunguska Olayı, Sibirya’da genis bir alanı yerle bir etti. 2013’te Rusya’nın Çelyabinsk kenti üzerinde patlayan bir asteroit nedeniyle binlerce kişi yaralandı. Küresel ölçekte yıkım yaratacak çarpışmaların olasılığı düşük kabul edilse de, yaklaşık 66 milyon yıl önceki büyük çarpmanın dinozorların yok oluşuna yol açtığı biliniyor. Bu tür bir senaryoya karşı hazırlıklı olunması gerektiği vurgulanıyor. En uç seçeneklerden biri ise, bir asteroidi Dünya’ya ulaşmadan önce atom patlamasıyla rotasından saptırmak. Ancak bu yöntemin en büyük riski, gök cisminin parçalanarak tehdidin daha da artması.
Nükleer saptırma için malzeme bilmecesi
Tam da bu noktada devreye Alman-Avusturya ortaklı OuSoCo giriyor. Girisim, arastırma ortaklarıyla birlikte büyük ölçekli saptırma simülasyonlarında kullanılacak malzeme modelleri geliştiriyor. Kurucu ortak Karl-Georg Schlesinger durumu su sözlerle özetliyor: “Gezegensel savunma, ciddi bir bilimsel meydan okuma”. Schlesinger’e göre dünya, yüksek güvenilirliğe sahip bir nükleer saptırma görevini teorik olarak uygulayabilecek bilgiye sahip olmalı. Ancak böyle bir senaryonun gerçekte denenmesi mümkün değil. Bu nedenle, asteroidlerin fiziksel yapısına dair son derece hassas veriler hayati önem taşıyor.
CERN deneylerinden şasırtan sonuçlar
Bu verileri elde etmek için arastırmacılar 2024 ve 2025 yıllarında CERN’in Cenevre’deki parçacık hızlandırıcısında deneyler gerçekleştirdi. Oxford Üniversitesi ile iş birliği içinde, demir ve nikel açısından zengin Campo-del-Cielo meteoritinden alınan bir numune incelendi. Numune, 27 kez kısa ama son derece güçlü proton demeti darbelerine maruz bırakıldı. Amaç, nükleer patlama sırasında oluşabilecek ani basınç ve şok kosullarını taklit etmekti. Bu düzeydeki enerji yogunluklarının klasik laboratuvar ortamlarında üretilmesi mümkün değil.
Deney sırasında numune anlık olarak izlendi. Ölçümler, meteoritin önce yumuşadığını ve büküldüğünü ortaya koydu. Ardından beklenmedik bir durum gözlendi: Malzeme kırılmadan yeniden sertlesti. OuSoCo kurucu ortaklarından Melanie Bochmann, bulguların metal ağırlıklı asteroit yapılarının ani ve asırı enerji altında sanılandan çok daha dayanıklı olabileceğine işaret ettiğini belirtiyor. Ölçümlere göre, malzemenin dayanıklılığı yaklaşık 2,5 kat arttı.
Bir sonraki adım: Kayalık asteroitler
Işınlamanın ardından CERN’de ilk incelemeler tamamlandı. Numune daha sonra İngiltere’deki Rutherford Appleton Laboratory’ye gönderildi. Burada yapılacak ileri düzey analizlerle, iç yapıda meydana gelen degisimlerin mikroskobik ölçekte netlestirilmesi ve dayanıklılıktaki artısın doğrulanması hedefleniyor.
Bochmann ve Schlesinger liderliğindeki ekip, sıradaki adımları da planlamıs durumda. İkili, “Bir sonraki asamada daha karmaşık ve kayalık asteroit malzemelerini incelemeyi hedefliyoruz” diyor. Bu çalışmaların, yalnızca nükleer saptırma modellerini gelistirmekle kalmayıp, gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair yeni ipuçları da sunabileceği ifade ediliyor.