Kadınların erkeklerden daha uzun yaşadığı artık herkesin bildiği bir gerçek. Almanya’da da tablo aynı: Kadınlar ortalama olarak daha uzun ömürlü olurken, erkekler genellikle daha erken yaşta hayatını kaybediyor. Ancak bu farkın altında yatan neden uzun süre gizemini korumuştu.
Leipzig’deki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden bilim insanları, bu sorunun yanıtını evrimsel temellerde buldu.
Uzun yaşam farkının kökeni evrimde
Yeni araştırmaya göre kadınların erkeklerden daha uzun yaşamasının nedeni evrimsel bir farklılıktan kaynaklanıyor. Bilim insanları, 1100’den fazla memeli ve kuş türüne ait verileri inceleyerek dikkat çekici sonuçlara ulaştı. Memelilerin yüzde 72’sinde dişiler erkeklerden daha uzun yaşarken, kuş türlerinde durum tam tersi: Erkek kuşlar genellikle daha uzun ömürlü.
Bu farkın temelinde “heterogametik cinsiyet hipotezi” adı verilen biyolojik bir olgu yer alıyor. Araştırmacılara göre, iki farklı cinsiyet kromozomuna sahip canlılar zararlı genetik mutasyonlara karşı daha savunmasız. İnsanlar ve diğer memelilerde bu duruma sahip olan erkekler, kuşlarda ise dişiler. Buna karşın iki aynı kromozoma sahip bireyler, örneğin kadınlar, genetik olarak daha dirençli ve uzun ömürlü olma eğiliminde.
Araştırma ekibinin başyazarı Johanna Stärk, bu bulgunun her tür için geçerli olmadığını da vurguladı ve “Bazı türlerde beklediğimizin tam tersi bir örüntüyle karşılaştık” dedi.
Çevresel koşullar da etkili
Bilim insanları, yaşam süresi farkının yalnızca genetik nedenlerle açıklanamayacağını belirtiyor. Türlerin rekabet biçimleri, yavru bakımı ve çevresel koşullar da bu fark üzerinde etkili. Araştırmada hem doğal ortamda yaşayan hem de hayvanat bahçelerinde bulunan popülasyonların verileri karşılaştırıldı. Hastalık, açlık veya yırtıcı tehdidinin bulunmadığı kontrollü ortamlarda bile dişilerin daha uzun yaşadığı gözlemlendi.
“Cinsiyetler arasındaki yaşam süresi farkı, dış etkenler ortadan kalktığında bile tamamen kaybolmuyor” diyen araştırmacılar, bu konudaki çalışmaların devam ettiğini belirtiyor. Bilim insanlarına göre, genetik yapı, davranış biçimi ve çevresel faktörlerin etkileşimi bu farkın gerçek nedenini açıklamanın anahtarı olabilir.
ARTI49