Avrupa Birliği'nde yasa dışı sigara üretiminin giderek yaygınlaştığı, suç örgütlerinin üretimi tüketiciye daha yakın noktalara taşıdığı ortaya çıktı. AB genelindeki mücadelede ise ülkeler arasındaki koordinasyon eksikliği ve tütün tedarik zincirindeki denetim açıkları dikkat çekiyor.
AB Sayıştayının konuya ilişkin incelemesine göre, mevcut kurallar ve üye ülkelerin uyguladığı yöntemler yasa dışı tütün ticaretini engellemekte yeterli olmuyor. Ülkelerin soruna farklı yöntemlerle yaklaşması, ortak mücadelenin önündeki önemli sorunlardan biri olarak gösteriliyor.
Avrupa Komisyonu da "Tütün tedarik zincirinin kontrolü şu anda etkili değil" değerlendirmesinde bulunurken, "Yasa dışı tütün ticaretini tespit etmek karmaşık" ifadelerini kullandı.
Komisyonun tahminleri, sorunun ulaştığı ekonomik boyutu da ortaya koyuyor. 2023 yılında AB'de tüketilen sigaraların yaklaşık yüzde 9'unun yasa dışı üretildiği veya kaçak yollarla piyasaya sürüldüğü tahmin ediliyor. Bunun AB ve üye ülkelerin bütçelerinde oluşturduğu yıllık vergi kaybı ise yaklaşık 13 milyar Euro.
Almanya'da üç fabrika ortaya çıkarıldı
Yasa dışı sigara üretimi Almanya'da da güvenlik birimlerinin gündeminde. Gümrük ekipleri bu yıl içinde ülkede üç yasa dışı sigara fabrikasını ortaya çıkardı. Bunlardan biri Rheinland-Pfalz eyaletindeki Staudt'ta bulundu.
Mayıs ayının sonunda birden fazla eyalette düzenlenen operasyonda 16 ton tütün ve toplam 20 milyon sigara ele geçirildi. Gümrük verilerine göre, olayda yaklaşık 5,4 milyon Euro vergi kaybı oluştu. Dört şüpheli gözaltına alındı. Bu kişilerin vergisi ödenmemiş sigaraların üretiminden ve satışından sorumlu oldukları öne sürülüyor.
Staudt'taki fabrikanın içinden elde edilen görüntüler, yasa dışı üretimin hangi koşullarda gerçekleştirildiğini de gözler önüne serdi. En az 11 işçinin, çevrede yaşayanların dikkatini çekmemek amacıyla aylar boyunca üretim tesisinde kapalı tutulduğu tahmin ediliyor.
Karartılan ve ses yalıtımı yapılan fabrikanın içinde çok sayıda konteyner bulunduğu görüldü. Konteynerlerin her birinde dört yatak yer alırken, yatakhane olarak kullanılan alanlarda kıyafetler ve çeşitli ilaçlar bulundu.
Tesiste işçilerin uzun süre dışarı çıkmadan yaşayabilmesine imkan sağlayacak düzenlemeler de yapıldığı belirlendi. Geçici mutfakta paletler halinde su şişeleri, derin dondurucuda ise kilolarca ucuz et bulundu. Fabrikanın başka bir bölümünde tuvalet ve duşların kurulduğu görüldü.
Jeneratörle kesintisiz üretim
Yasa dışı üretimin elektrik şebekesine bağımlı olmadan sürdürülebilmesi için fabrikada jeneratör kullanıldığı belirlendi. Modern sigara üretim makineleri bu sistem üzerinden çalıştırıldı. Üretimde kullanılan makineler tesiste bulunmaya devam ediyor.
Fabrikada üretilen sahte sigaralar, tanınmış sigara markalarının logolarını taşıyan paketlere yerleştirilerek piyasaya sürülmeye hazır hale getiriliyordu.
AB Sayıştayının elde ettiği verilere göre, 2023 ile 2025 yılları arasında Avrupa Birliği genelinde 187 yasa dışı tütün işleme vakası ortaya çıkarıldı. Yasa dışı üretim tesislerinin artık AB'nin neredeyse bütün üye ülkelerinde görülebildiğine dikkat çekiliyor.
Bu değişimin arkasında organize suç örgütlerinin izlediği yeni stratejinin bulunduğu değerlendiriliyor. Üretimin Ukrayna'dan AB ülkelerine kaydırılmasıyla sigaraların tüketicilere ulaştırıldığı tedarik zincirinin kısaltılması amaçlanıyor.
Suç ağları birçok ülkeye uzanıyor
Avrupa'daki en büyük yasa dışı sigara fabrikalarından biri 2023 yılında İspanya'da ortaya çıkarıldı. Operasyonda üç milyon paket sahte sigara ile 31 ton işlenmemiş tütün ele geçirildi ve 20 kişi gözaltına alındı.
Soruşturmada fabrikanın arkasında geniş çaplı organize bir suç ağının bulunduğu tespit edildi. Söz konusu ağın altı AB üyesi ülkenin yanı sıra Ukrayna'ya kadar uzandığı belirlendi.
Almanya Federal Maliye Bakanlığı, yasa dışı sigara üretimi dahil organize suçla mücadelede "Organize Suçlarla Mücadele Eylem Planı" kapsamında yeni adımlar atılacağını bildiriyor. Bu çerçevede gümrük teşkilatının "Teknik ve personel açısından" güçlendirilmesi planlanıyor. Buna yönelik yasal düzenlemenin bu yıl içinde kabul edilmesi bekleniyor.
Avrupa Komisyonu ise "Açıkları izlemek ve dolandırıcılıkla mücadele etmek için üye ülkelerle birlikte çalışıyoruz" açıklamasını yaptı.
AB Sayıştayı, Komisyonun yasa dışı tütün ticaretiyle mücadelede daha aktif sorumluluk üstlenmesini talep ediyor. Denetçiler, piyasaya daha düşük fiyatlarla sunulan yasa dışı sigaraların yalnızca vergi gelirlerini ve güvenliği değil, AB'nin sağlık politikalarını da tehdit ettiğine dikkat çekiyor. Ucuz sigaraya daha kolay erişimin tüketimi artırabileceği uyarısı yapılıyor.
Yasa dışı sigara üretiminin organize suç örgütleri açısından önemli bir gelir kaynağı oluşturması da mücadelede güvenlik boyutunu öne çıkarıyor. AB kurumlarından, üye ülkelerin uygulamalarının daha fazla koordine edilmesi ve tütün tedarik zincirindeki denetim açıklarının kapatılması isteniyor.