Yaklaşık 198 bin hane, Sol Parti'nin geliştirdiği kira fırsatçılığı uygulamasıyla yaptığı kontrolde ödediği kiranın yasal sınırın üzerinde olduğunu tespit etti. Buna rağmen yerel konut idarelerine resmi bildirim yapanların sayısı yalnızca 10 bin 255 oldu. Bu düşük başvuru sayısının en önemli nedenlerinden birinin, birçok kiracının süreci kendisinin yürütmesi gerektiğini sanması olduğu belirtiliyor. Oysa resmi incelemeyi başlatan ve işlemleri yürüten kurum doğrudan konut idaresi oluyor.
Sol Parti'nin Federal Meclis grubunun Temmuz 2026 başında açıkladığı verilere göre uygulama, 2024 sonundan bu yana yaklaşık 303 bin 500 kez kullanıldı. Yapılan kontrollerin yaklaşık 198 bininde kiraların yasal sınırları aştığı belirlendi. Buna karşın bu hanelerin yüzde 5'inden daha azı resmi şikayette bulundu.
Bildirim yapan kiracıların dosyalarında kiraların ortalama yüzde 66 oranında yüksek olduğu hesaplandı. Sol Parti'nin değerlendirmesine göre bu kişilerin aylık kira bedellerinin ortalama 250 Euro düşmesi gerekiyor.
Uygulama kirayı nasıl kontrol ediyor?
Uygulama, ödenen kira tutarını ilgili şehirdeki kira endeksinde yer alan emsal kira bedeli ile karşılaştırıyor. Eğer kira bu değerin yüzde 20'den fazla üzerindeyse ve ev sahibinin konut sıkıntısından yararlandığı tespit edilirse, Ekonomik Suçlar Yasası'nın 5. maddesi kapsamında kira bedelinin aşırı belirlenmesi söz konusu olabiliyor.
Bu durum idari para cezasını gerektiren bir ihlal olarak değerlendiriliyor ve 50 bin Euro'ya kadar ceza uygulanabiliyor.
Ceza Kanunu ise daha ağır bir sınır öngörüyor. Kiranın emsal bedeli yüzde 50'den fazla aşması halinde olay, gerekli diğer koşulların da oluşması durumunda tefecilik niteliğinde kira fırsatçılığı kapsamında suç sayılabiliyor. Bu durumda üç yıla kadar hapis veya para cezası, ağır vakalarda ise on yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
Bunun için ayrıca ev sahibinin kiracının zor durumundan yararlandığının da kanıtlanması gerekiyor. Resmi bildirimde bulunan 10 bin 255 hanede ortalama yüzde 66'lık kira aşımı tespit edildiği için, birçok dosyada en azından ilk yasal sınırın aşıldığı belirtiliyor.
Şikayeti konut idaresi yürütüyor
Kiracıların resmi başvurudan kaçınmasının başlıca nedeni ise tahliye edilme endişesi olarak gösteriliyor. Sol Parti de ev sahibini şikayet etmenin kiracılar üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu ve bunun en önemli caydırıcı unsur olduğunu ifade ediyor.
Resmi bildirim yapıldıktan sonra konut idaresi kiracıyla iletişime geçerek tanık beyanını alıyor. Ardından soruşturma sürecini kurum yürütüyor; ev sahibinden bilgi ve belge talep ediyor, gerekli incelemeleri yapıyor ve uygun görülmesi halinde idari para cezası uyguluyor.
Bunun yanında kiracı, fazla ödediği kira tutarının iadesi ile kira bedelinin düşürülmesini istemek için ayrıca hukuk yoluna da başvurabiliyor. Bu süreç, idari işlemlerden bağımsız şekilde ilerliyor.
Konut idaresinin yetkisi nerede başlıyor?
İdari para cezasına ilişkin işlemler yerel konut idaresi tarafından yürütülüyor. Yetkili birimler, emsal kiranın yüzde 20'den fazla aşılması, konut piyasasındaki darlığın kötüye kullanılması ve ev sahibinin kasıtlı ya da en azından ihmal niteliğinde hareket edip etmediğini inceliyor.
Şartların oluşması halinde kurum 50 bin Euro'ya kadar idari para cezası verebiliyor.
Bir bildirim ulaştığında konut idaresinin inceleme başlatması gerekiyor. Ancak her dosyada mutlaka ceza verilmesini zorunlu kılan bir düzenleme bulunmuyor. Sürecin ne kadar etkin yürütüleceği, ilgili belediyenin yaklaşımına ve kurumun personel kapasitesine göre değişebiliyor. Uygulama sayesinde yaklaşık 198 bin olası vaka ortaya çıkmış olsa da bunların resmi soruşturmaya dönüşüp dönüşmeyeceğine yalnızca yetkili kurum karar veriyor.
Frankfurt örnek gösteriliyor
Sol Parti'nin aktardığı bilgilere göre Frankfurt am Main'deki konut idaresi, 2020 yılından bu yana binin üzerinde dosya yürüttü ve 330 bin 330 Euro tutarında geri ödeme sağladı.
Berlin, Leipzig ve Tübingen'de kira fırsatçılığıyla mücadele için özel birimler oluşturulduğu, Hannover, Hamburg ve Leipzig'de ise ihbar portallarının hizmet verdiği belirtildi.
Ekonomik Suçlar Yasası'ndaki bu düzenlemenin uzun yıllardır yürürlükte olduğuna dikkat çekilirken, esas sorunun kuralların ülke genelinde etkin biçimde uygulanmasına yönelik siyasi iradenin eksikliği olduğu değerlendirildi.
Temel gelir desteği alan ve kirası Jobcenter tarafından karşılanan kişiler için ise farklı bir durum söz konusu. Kira ödemesini Jobcenter yaptığı anda geçmiş döneme ilişkin fazla ödenen kiranın geri alınmasına yönelik hukuki hak otomatik olarak kuruma geçiyor. Jobcenter bu hakkı açıkça yeniden kiracıya devretmediği sürece kiracı geçmiş dönem ödemeleri için dava açamıyor.
Buna karşın konut idaresine yapılan bildirim bu durumdan etkilenmiyor. Uygulama üzerinden yapılan başvuru idari işlem başlatıyor ve hukuk davası niteliği taşımıyor. Bu nedenle Jobcenter tarafından kira ödemesi yapılan kişiler de resmi bildirimde bulunabiliyor.
Kesilecek idari para cezası ev sahibını etkilerken, sağlanacak kira indirimi kiracı açısından uzun vadeli avantaj oluşturuyor. Kiranın daha sonra Jobcenter'ın uygun kabul ettiği sınırın altına düşmesi halinde kiracı, daha ucuz bir eve taşınması ya da kira farkını kendi cebinden ödemesi yönündeki resmi baskıyla da karşılaşmayabiliyor.