Almanya’da elektrikli otomobillere ilginin hızla artması, devletin vergi gelirlerinde milyarlarca Euro’luk kayıp riskini büyütüyor. Benzin ve dizelden alınan enerji vergilerinin azalmasıyla birlikte, elektrikli araçların yaygınlaşmasının ardından kilometre bazlı yol ücreti, vinyet veya daha yüksek motorlu taşıtlar vergisi gibi seçenekler yeniden gündeme geliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre Avrupa’da elektrikli otomobil satışları yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 30 arttı. Elektrikli araç dönüşümünde Norveç öne çıkıyor. Ülkede yeni kaydedilen otomobillerin yüzde 95’i artık elektrikli.
Çin hariç Asya-Pasifik ülkelerinde de güçlü bir büyüme yaşanıyor. IEA'nın "Global Outlook 2026" raporuna göre 2025'te bazı bölgelerde elektrikli araç satışlarındaki artış yüzde 80'e ulaşırken, Latin Amerika'da yüzde 75 olarak kaydedildi.
Akaryakıttan gelen milyarlar azalıyor
Elektrikli araçların yaygınlaşması Almanya açısından önemli bir mali sorunu beraberinde getiriyor. Elektrikli otomobil şarj edilirken akaryakıtta olduğu gibi enerji vergisi alınmıyor, yalnızca daha düşük seviyedeki elektrik vergisi uygulanıyor.
Almanya'da bir litre dizelden 47,04 cent, benzinden ise 65,45 cent enerji vergisi alınıyor. Buna CO2 bedeli ve yüzde 19 KDV de ekleniyor. ADAC'ın hesabına göre benzinin litresinin 2,10 Euro olduğu bir durumda bunun 1,14 Euro'su vergi ve diğer kamu yüklerinden oluşuyor.
Rakamlar gelir kaybının şimdiden başladığını gösteriyor. Federal İstatistik Dairesi verilerine göre dizel ve benzinden elde edilen enerji vergisi geliri 2016'da 37 milyar Euro iken geçen yıl 33 milyar Euro'ya geriledi.
2050'de 5 milyar Euro'ya kadar düşebilir
Federal Dijital ve Ulaştırma Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu, daha 2022'de elektrikli araç dönüşümünün kamu gelirleri üzerindeki etkisine dikkat çekmişti. Kurulun tahminine göre enerji vergisinden elde edilen gelir 2050'ye kadar 5 milyar Euro seviyesine kadar düşebilir.
Raporda, elektrikli araçlara geçişin mali sonuçlarının yeterince tartışılmadığı belirtilirken, vergi kayıplarına elektrikli otomobiller için sağlanan teşviklerin maliyetinin de eklendiğine dikkat çekildi.
Almanya'da elektrikli otomobil satın alanlara verilen birkaç bin Euro'luk prim 2023 sonunda kaldırıldı. Buna karşılık elektrikli araçlar 2035'e kadar motorlu taşıtlar vergisinden muaf tutuluyor. Şirketlere de elektrikli otomobil yatırımlarında çeşitli vergi avantajları sağlanıyor.
Bilim insanları, gelir açığı hükümeti zorunlu adımlar atmaya mecbur bırakana kadar beklenmemesi gerektiği uyarısında bulunmuştu. Yeni sistemlerin hazırlanmasının birden fazla yasama dönemine yayılabilecek kadar uzun sürebileceğine işaret edilmişti.
Bazı ülkeler kilometre başına ücret alıyor
Elektrikli araçların akaryakıt vergilerinde yarattığı kayba karşı bazı ülkeler şimdiden yeni modeller geliştirdi.
İngiltere'de Nisan 2028'den itibaren elektrikli araçlardan kilometre kullanımına bağlı yeni bir ücret alınacak. "Electric Vehicle Excise Duty" adı verilen sistemde tamamen elektrikli otomobiller için mil başına 3 Pence, yani yaklaşık 0,35 Eurocent; plug-in hibritlerde ise 1,5 Pence uygulanacak.
Yeni Zelanda ve İzlanda'da elektrikli araçların kilometre sayaçları 2024'ten beri yıllık olarak kontrol edilerek kullanım üzerinden ücret hesaplanıyor.
İsviçre'de ise elektrikli otomobil sahiplerinin 2030'dan itibaren ödeme yapması planlanıyor. Seçeneklerden biri aracın ağırlığına göre kilometre başına ortalama 5,4 Rappen, yani yaklaşık 5,7 Eurocent alınması. Diğer modelde şarj istasyonlarında kullanılan elektrik için kilovatsaat başına 22,8 Rappen vergi öngörülüyor.
Norveç de elektrikli otomobillere yönelik KDV muafiyetini bu yıldan itibaren sınırlandırdı. Ülkede ayrıca aracın ağırlığına bağlı satın alma veya kayıt vergisi ile yol geçiş ücretleri bulunuyor.
Almanya'da otomobil geçiş ücreti tartışılıyor
Almanya'da da enerji vergisindeki gelir kaybının nasıl karşılanacağı tartışıleıyor. Uzmanların gündeme getirdiği seçeneklerden biri, araçların yolları ne kadar kullandığını dikkate alan otomobil geçiş ücreti sistmi.
Münster Üniversitesi tarafından yayımlanan "Elektrikli araç dönüşümü ve karayolu vergileri: Tahminler ve stratejiler" başlıklı çalışmada, mesafeye ve trafik koşullarına bağlı bir ücretlendirme modeli önerildi.
Araştırmacılar, siyasi nedenlerle böyle bir sistemin uygulanmaması halinde vinyet modelinin değerlendirilebileceğini belirtti. Bu yöntemde sürücüler belirli bir süre boyunca yolları kullanabilmek için sabit bir ücret ödüyor.
Vinyet sisteminin de siyasi engellerle karşılaşması durumunda araştırmacıların ortaya koyduğu diğer seçenek ise motorlu taşıtlar vergisinin artırılması.