Almanya'da akıllı telefonlardan beyaz eşyalara kadar milyonlarca cihazı ilgilendiren yeni düzenleme 1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Artık üreticiler, yazılım güncellemeleriyle cihazların performansını düşürmeleri veya tamir ve yedek parça yükümlülüklerini ihlal etmeleri halinde 100 bin Euro'ya kadar para cezasıyla karşılaşabilecek. Yeni kurallar, tüketicilerin elektronik ürünleri daha uzun süre kullanabilmesini amaçlıyor.
Almanya'da elektronik cihaz üreticilerinin sorumluluklarını artıran yeni Eko-Tasarım Yasası uygulanmaya başladı. Avrupa Birliği'nin mevcut kurallarının daha sıkı denetlenmesini sağlayan düzenleme, yalnızca akıllı telefonları değil, televizyonları, çamaşır makinelerini ve çok sayıda elektrikli cihazı da kapsıyor.
Yeni yasayla birlikte cihazların kullanım ömrü, enerji tüketimi, yazılım desteği ve tamir edilebilirliği konusunda üreticilere getirilen yükümlülüklerin ihlal edilmesi daha ağır yaptırımlara bağlandı.
Telefon güncellemeden sonra yavaşlarsa ne olacak?
Akıllı telefon kullanıcılarının sık karşılaştığı sorunlardan biri, yazılım güncellemesinin ardından cihazın eskisi kadar hızlı çalışmaması. Uygulamaların geç açılması, telefonun komutlara yavaş yanıt vermesi veya bazı özelliklerin performans kaybetmesi tüketicileri yeni cihaz almaya yöneltebiliyor.
Yeni düzenleme, yazılım güncellemeleri nedeniyle yaşanan performans kayıplarına da sınırlama getiriyor.
Avrupa Birliği'nin eko-tasarım kurallarına göre, ilgili yükümlülüklere tabi cihazlarda yazılım ve donanım yazılımı güncellemeleri, ürünün performansını yasal sınırların ötesinde düşüremeyecek.
Kullanıcının güncelleme öncesinde belirli bir performans kaybını açıkça kabul etmesi halinde bazı istisnalar uygulanabilecek. Ancak tüketici onay verse bile güncelleme, cihazın piyasaya sunulduğu tarihte geçerli olan eko-tasarım şartlarını ihlal edemeyecek.
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Güncellemeden sonra yavaşlayan her telefon için otomatik olarak ceza kesilmeyecek. Yaptırım uygulanabilmesi için ilgili ürün kurallarının ihlal edildiğinin kanıtlanması gerekecek.
Almanya'da yürürlüğe giren yasanın 17. maddesi üreticileri, yetkili temsilcileri ve ithalatçıları Avrupa Birliği kurallarına uymakla yükümlü tutuyor. 18. madde ise güncellemelere ilişkin belirli ihlallerde 100 bin Euro'ya kadar para cezasına imkan tanıyor.
Yedek parça ve tamirde yeni kurallar
Düzenlemenin tüketiciler açısından önemli bir diğer yönü, bozulan cihazların tamir edilmesini kolaylaştırması.
Avrupa Birliği'nde birçok ürün için yedek parça temini ve teknik bilgilere erişim konusunda zaten kurallar bulunuyordu. Ancak Almanya Federal Ekonomi Bakanlığına göre, bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi halinde yeterli yaptırım uygulanamayan durumlar vardı.
Yeni yasa bu eksikliği gidermeyi hedefliyor.
Üreticiler, ilgili ürünler için belirlenen şartlar doğrultusunda bağımsız tamir işletmelerine yedek parça ve teknik bilgi sağlamak zorunda olacak. Belirli koşulları karşılayan küçük tamir işletmeleri ve ticari olmayan tamir girişimleri de bu imkanlardan yararlanabilecek.
Böylece tüketicilerin yalnızca üreticinin yetkili servislerine bağımlı kalmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Arızalanan bir cihazın yenisiyle değiştirilmesi yerine tamir edilmesi daha kolay hale gelebilecek.
Ancak yeni yasa, bütün cihazların ücretsiz tamir edileceği anlamına gelmiyor. Ayrıca her ürün grubuna aynı yükümlülükler uygulanmıyor.
Akıllı telefonlarda 7 yıl yedek parça, 5 yıl güncelleme
Avrupa Birliği'nde 20 Haziran 2025 tarihinden itibaren piyasaya sunulan yeni akıllı telefon modelleri için daha önce belirlenen eko-tasarım şartları uygulanıyor.
Bu kurallara göre üreticilerin, modelin satışının sona ermesinden sonra belirli önemli yedek parçaları en az 7 yıl boyunca temin edebilmesi gerekiyor.
Cihazın türüne ve geçerli kurallara bağlı olarak batarya ve ekran gibi parçalar da bu yükümlülüğe dahil olabiliyor.
Yedek parçaların teslim süreleri de düzenlenmiş durumda. Parçaların genel olarak 5 ila 10 iş günü içinde temin edilebilmesi gerekiyor.
Yazılım desteğinde de üreticilere uzun vadeli sorumluluk getiriliyor. İlgili akıllı telefon modelleri için piyasaya arzın sona ermesinden itibaren en az 5 yıl işletim sistemi güncellemesi sağlanması gerekiyor.
Amaç, teknik açıdan çalışır durumdaki telefonların yalnızca yazılım desteği kesildiği için kullanım dışı kalmasını önlemek.
Bu şartlar bütün eski telefonları geriye dönük olarak kapsamıyor. Cihazın piyasaya sunulduğu tarih ve tabi olduğu Avrupa Birliği düzenlemesi belirleyici oluyor.
Çamaşır makinesinden televizyona kadar geniş kapsam
Almanya Federal Ekonomi Bakanlığının verilerine göre Avrupa Birliği'nde 30'dan fazla ürün grubu için eko-tasarım şartları bulunuyor.
Bunlar arasında çamaşır makineleri, televizyonlar, aydınlatma ürünleri, kalorifer kazanları, ısı pompaları ve çeşitli teknik sistemler yer alıyor.
Ürünlerin özelliklerine göre farklı kurallar uygulanıyor. Beyaz eşyalarda enerji ve su tüketimi ile yedek parça temini öne çıkarken diğer cihazlarda verimlilik ve dayanıklılık şartları önem kazanıyor.
Enerji etiketlerinin denetimi de sıkılaştırılıyor. Satıcılar, ürünlerin enerji tüketimine ilişkin zorunlu bilgileri hem mağazalarda hem de internet üzerinden yapılan satışlarda doğru biçimde göstermek zorunda.
Kuralları ağır biçimde ihlal eden şirketleri yalnızca para cezaları beklemiyor. Belirli şartlar altında bu şirketler üç yıla kadar kamu ihalelerine katılmaktan da men edilebilecek.
Alman hükümeti, mevcut Avrupa Birliği düzenlemelerinin tüketicilere ekonomik yarar sağladığını da vurguluyor.
Federal Ekonomi Bakanlığının verilerine göre, eko-tasarım ve enerji etiketleme kuralları sayesinde Avrupa'daki haneler 2024 yılında ortalama 317 Euro tasarruf sağladı.
Bu hesaplamada daha düşük elektrik ve su tüketimi ile ürünlerin daha uzun süre kullanılması etkili oldu.
Ancak 317 Euro, Almanya'da 1 Kasım'da yürürlüğe giren yeni yasanın sağlayacağı ek tasarruf miktarı değil. Rakam, Avrupa Birliği'nde daha önce uygulamaya alınan kuralların tahmini ekonomik faydasını gösteriyor.
Yeni cihaz alacak tüketicilere ise yalnızca satış fiyatına bakmamaları öneriliyor. Yazılım desteğinin süresi, yedek parça bulunabilirliği ve tamir imkanları da satın alma kararında önem taşıyor.
Akıllı telefon ve tabletlerde kullanılan Avrupa Birliği enerji etiketleri artık enerji verimliliğinin yanında batarya ömrü, dayanıklılık ve tamir edilebilirlik hakkında da bilgiler içeriyor. Etiketteki QR kod aracılığıyla Avrupa ürün veri tabanı EPREL'e ulaşılabiliyor.
Telefonu bir güncellemenin ardından belirgin biçimde yavaşlayan veya düzgün çalışmamaya başlayan kullanıcıların ise yaşadıkları değişiklikleri belgelemeleri, güncelleme bilgilerini saklamaları ve öncelikle ürünü satın aldıkları satıcıyla iletişime geçmeleri öneriliyor.
Yalnızca cihazın yavaşladığını düşünmek yasal ihlalin kanıtı sayılmıyor. Bunun için ilgili teknik şartların karşılanıp karşılanmadığının belirlenmesi gerekiyor.