Almanya’da yaşlılıkta veya tam iş gücü kaybı nedeniyle temel güvence (Grundsicherung) alan emeklileri ilgilendiren yeni bir düzenleme gündemde. Öneri yasalaşırsa, 33 yıllık sigortalılık süresini dolduramayan emeklilerin de maaşlarının bir bölümü temel güvence hesabının dışında tutulabilecek. Masadaki seçenekler brüt emekli maaşının yüzde 20 veya yüzde 30’unun muaf tutulmasını öngörüyor.
Mevcut uygulamada yasal emekli maaşı için tanınan özel muafiyetten yararlanabilmek için kural olarak en az 33 yıllık temel emeklilik süresine veya buna denk kabul edilen sürelere sahip olmak gerekiyor. Bu şartı yerine getirenlerde maaşın ilk 100 Euro’su hesaba katılmıyor. Kalan tutarın da yüzde 30’u muaf tutuluyor.
2026 yılında 1. kademe standart ihtiyaç tutarının 563 Euro olması nedeniyle aylık muafiyetin üst sınırı 281,50 Euro olarak uygulanıyor. Ancak sigortalılık geçmişi 33 yılın altında kalan çok sayıda emekli bu haktan yararlanamıyor.
Muafiyet ilk Euro’dan başlayabilir
Yaşlılık Güvencesi Komisyonu’nun gündeme getirdiği öneri, 33 yıl şartını karşılamayan kişilerin de yasal emekli maaşları için muafiyet alabilmesinin önünü açmayı amaçlıyor.
Tartışılan modellerden birinde brüt emekli maaşının ilk Euro’dan itibaren yüzde 20’sinin, diğerinde ise yüzde 30’unun temel güvence hesabında dikkate alınmaması öngörülüyor.
Komisyon ayrıca muafiyet için daha yüksek bir üst sınır öneriyor. Bu sınırın 1. kademe standart ihtiyaç tutarının üçte ikisine çıkarılması halinde, 563 Euro üzerinden hesaplandığında aylık üst limit yaklaşık 375,33 Euro olacak.
Ancak bu düzenleme henüz kabul edilmiş değil. Komisyonun önerisi tek başına emeklilere yeni bir hak kazandırmıyor. Yasal değişiklik yapılana kadar mevcut kurallar geçerliliğini koruyor.
900 Euro emekli maaşında fark 270 Euro’ya çıkabilir
Önerinin temel güvence ödemesine nasıl yansıyabileceği örnek bir hesaplamayla ortaya konuyor. Buna göre 72 yaşındaki bir emeklinin aylık yasal emekli maaşının 900 Euro, temel emeklilik süresinin ise 27 yıl olduğu varsayılıyor. Kira dahil kabul edilen aylık ihtiyacı da 1.150 Euro olarak hesaplanıyor.
Mevcut kurallara göre 33 yıl şartı karşılanmadığı için 900 Euro’nun tamamı gelir sayılıyor. Böylece emeklinin alabileceği tamamlayıcı temel güvence 250 Euro oluyor.
Yüzde 20’lik model uygulanırsa 180 Euro gelir hesabının dışında kalacak ve temel güvence ödemesi hesaplamaya göre 430 Euro’ya yükselecek. Yüzde 30’luk modelde ise 270 Euro muaf tutulacak ve ödeme 520 Euro’ya ulaşacak.
Böylece mevcut duruma kıyasla aylık fark sırasıyla 180 veya 270 Euro olabilecek. Ancak bu tutar emekli maaşına yapılan bir zam değil, temel güvence hesabında uygulanacak gelir muafiyetinden kaynaklanacak.
Mevcut haktan yararlananların durumu belirsiz
Yeni modelin halihazırda 33 yıl şartını karşılayan bazı emekliler açısından daha düşük bir muafiyet ortaya çıkarma ihtimali de bulunuyor.
Örneğin aylık 600 Euro yasal emekli maaşı alan ve mevcut şartları karşılayan bir kişide bugünkü muafiyet 250 Euro. İlk 100 Euro tamamen, kalan 500 Euro’nun ise yüzde 30’una karşılık gelen 150 Euro hesaplama dışında tutuluyor.
Aynı kişiye doğrudan yüzde 20’lik model uygulanması halinde muafiyet 120 Euro’ya, yüzde 30’luk modelde ise 180 Euro’ya düşüyor. Bu nedenle mevcut sistemden yararlananların eski hesaplama yöntemini koruyup korumayacağı, iki yöntemin karşılaştırılarak daha avantajlı olanın mı uygulanacağı veya geçiş hükümleri getirilip getirilmeyeceği henüz belli değil. Bu konunun olası yasa sürecinde netleşmesi gerekiyor.
Yıllık maliyet 1 milyar Euro’ya ulaşabilir
Komisyonun hesaplamalarına göre değişikliğin kamu bütçesine önemli bir maliyeti olabilir. Mevcut muafiyet sisteminin daha fazla hak sahibine genişletilmesi halinde yıllık ek harcamanın yaklaşık 1 milyar Euro olabileceği belirtiliyor.
Yüzde 20’lik muafiyet ile daha yüksek üst sınırın birlikte uygulanacağı model için ise yıllık yaklaşık 500 milyon Euro ek maliyet hesaplanıyor.
Yeni bir muafiyet uygulaması, bugün temel güvence alamayan bazı emeklilerin de sisteme dahil olmasını sağlayabilir. Çünkü emekli maaşının daha küçük bir bölümü gelir olarak hesaba katıldığında temel güvence hakkı doğabilir.
33 yıllık süreyi halihazırda tamamlayan emekliler mevcut muafiyetin kendi temel güvence kararlarında doğru hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol edebilir. Bu sürenin altında kalanlar açısından ise komisyonun önerisi henüz yasal bir hak oluşturmuyor.