Ortadoğu’daki savaşın etkisi akaryakıt fiyatlarında hızla hissedilmeye başladı. Birçok akaryakıt istasyonunda benzin ve dizelin litre fiyatı 2 Euro sınırını aşmış durumda. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve Tahran’ın buna karşılık vermesi sonrası petrol ve doğalgaz fiyatları küresel ölçekte yükselişe geçti. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki tedarik yollarının belirsizliği, enerji piyasalarında endişeyi artırıyor.
Bu gelişmeler yalnızca Almanya’da değil birçok ülkede akaryakıt fiyatlarının yükselmesine yol açtı. Ancak karşılaştırıldığında Almanya’daki fiyat artışının bazı komşu ülkelere göre daha yüksek seviyeye çıktığı görülüyor. Örneğin Avusturya’da akaryakıt fiyatları 2 Euro seviyesinin belirgin biçimde altında kalmayı sürdürüyor.
Sınır bölgelerinde yaşayan birçok Alman sürücü için bu fark yeni değil. Yıllardır özellikle Avusturya’ya giderek yakıt alma eğilimi bulunuyor.
Fiyat farkının ana nedeni vergiler
Uzmanlara göre iki ülke arasındaki fiyat farkının temel nedeni akaryakıt üzerindeki vergi oranları. Almanya’da bir litre benzinde yaklaşık 65,45 cent, dizelde ise 47,04 cent mineral yağ vergisi uygulanıyor.
Avusturya’da ise bu vergi oranları daha düşük seviyede. Ülkede bir litre benzinde yaklaşık 48,2 cent, dizelde ise 39,7 cent mineral yağ vergisi alınıyor. Bu fark, iki ülke arasındaki fiyat makasının en önemli nedenlerinden biri olarak görülüyor. Buna rağmen Avusturya’daki yetkililer, akaryakıtın ülkede zaten en yüksek vergilendirilen ürünler arasında yer aldığını belirtiyor.
Avusturya’da fiyat artışına günlük sınırlama
Fiyat farkını etkileyen bir başka unsur da Avusturya’daki düzenlemeler. Ülkede akaryakıt fiyatlarının günde yalnızca bir kez artırılmasına izin veriliyor.
Yasal düzenlemeye göre istasyonlar fiyatları yalnızca gün içinde saat 12.00’de yükseltebiliyor. Buna karşılık fiyat indirimleri günün herhangi bir saatinde yapılabiliyor. 2011’de yürürlüğe giren bu uygulamanın 2028 yılı sonuna kadar geçerli olması planlanıyor.
Akaryakıt fiyatı birçok unsurdan oluşuyor
Akaryakıt fiyatı yalnızca mineral yağ vergisinden oluşmuyor. Fiyatın içinde katma değer vergisi, CO₂ bedeli, petrol fiyatına bağlı ürün maliyetleri ve enerji şirketlerinin kar payı da bulunuyor.
Almanya’da katma değer vergisi yüzde 19 seviyesinde. Bunun yanı sıra şirketler ton başına 55 ile 65 Euro arasında değişen CO₂ bedelini ödemek zorunda kalıyor. Bu maliyetler de çoğu zaman tüketici fiyatlarına yansıtılıyor.
Otomobil kulübünün paylaştığı örnek hesaplamalara göre 2025 yılında 1,69 Euro’luk bir litre E10 benzinin önemli bir bölümü vergi ve harçlardan oluşuyordu. Aynı şekilde dizel fiyatlarında da maliyet ve vergilerin toplam payı oldukça yüksek seviyede bulunuyordu.
Yapılan değerlendirmelere göre akaryakıt fiyatlarının yaklaşık yüzde 64’ü benzinde, yüzde 56’sı ise dizelde vergi ve benzeri yüklerden oluşuyor. Avusturya’da ise bu oranlar benzinde yaklaşık yüzde 58, dizelde ise yüzde 53 seviyesinde.
Petrol fiyatı düşmezse artış sürebilir
Uzmanlara göre son fiyat artışının temel nedeni petrol fiyatındaki yükseliş ve enerji maliyetleri. Petrol fiyatlarının kısa sürede gerilememesi halinde akaryakıt fiyatlarının önümüzdeki günlerde de yükselmeye devam edebileceği değerlendiriliyor.
Ayrıca enerji piyasalarında sıkça görülen bir durum da dikkat çekiyor: Petrol fiyatları yükseldiğinde bu artış pompaya hızlı yansırken, fiyatlar düştüğünde indirimlerin istasyonlara ulaşması daha uzun sürebiliyor.
Siyasette yeni önlemler tartışılıyor
Artan enerji ve akaryakıt fiyatları siyaset gündemine de girmiş durumda. Hükümet cephesinden yapılan açıklamalarda akaryakıt fiyatlarına doğrudan bir tavan uygulaması planının şu anda gündemde olmadığı ifade edildi.
Buna rağmen parlamentodaki koalisyon partileri fiyatlardaki gelişmeleri incelemek ve olası adımları değerlendirmek amacıyla bir çalışma grubu oluşturdu. Bu grubun hükümetle koordineli şekilde enerji piyasasındaki gelişmeleri analiz etmesi ve gerekli görülmesi halinde yeni önlemler önermesi bekleniyor.
Geçmişte benzer bir enerji krizi sırasında hükümet, geçici akaryakıt indirimi ve toplu taşımayı teşvik eden bazı uygulamaları hayata geçirmişti.