Halit Çelikbudak yazdı...
AB’nin çığır açan yeni dijital kuralları bugün (Cuma) yürürlüğe girdi. Dijital Hizmetler Yasası (Digital Services Act), teknoloji devlerine karşı mücadelenin ilk adımı… Örneğin Facebook ve Google gibi büyük internet platformları diğer şeylerin yanı sıra terör propagandası veya nefret söylemi gibi yasa dışı içeriklere karşı sıkı önlemler almaları gerekiyor. Bunların mümkünse 24 saat içinde silinmesi gerekiyor. Bu tür içerikleri kullanıcıların bildirmesi daha da kolay olacak.
Meta ve Tiktok gibi teknoloji şirketleri kullanıcılara platformlarda gördükleri ve görmedikleri şeyler üzerinde daha fazla kontrol imkanı verecek. Platformlarının nasıl çalıştığına dair daha fazla ayrıntı yayınlamakla yükümlüler. Bu da bir çocuğun anlayacağı derecede anlaşılır olacak. Örneğin Bugünden itibaren AB’deki sosyal medya kullanıcıları, sosyal medya uygulama ana sayfalarının arkasındaki yapay zekayı (AI) kapatabilecek.
Ayrıca, moderasyon kararları konusunda daha fazla şeffaflık olacak. Örneğin, bir Tiktok videosunun erişimi sınırlıysa, artık bunun nedeninin ne olduğu ve bu kararı bir insanın verip vermediğine ilişkin ayrıntılar hakkında bilgi verilecek. 18 yaşın altındaki gençlerin kişisel çevrimiçi davranışlarına dayalı reklamlarla hedef alınmasına artık izin verilmeyecek.
Hedefli reklamlar olarak adlandırılan reklamlar, yani özellikle belirli hedef gruplara gösterilen reklamlar, din veya siyasi inançlar gibi hassas verilere dayanmaları durumunda yasaklanıyor. Çocuklara ve gençlere ait kişisel veriler artık reklam amacıyla toplanamayacak. Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat de insanlara profillerine göre video ve gönderi öneren otomatik sistemleri kapatma seçeneği verilecek.
Artık oldukça sıkı kurallar getiren yasa şimdilik 45 milyon veya daha fazla kullanıcıya sahip olan 19 platform için geçerli… Bu platformlar Facebook; Tiktok; Eski adıyla Twitter olarak bilinen X, Youtube, instagram; LinkedIn; Pinterest, Snapchat, Amazon, Booking.com, Çin'deki Alibaba AliExpress ve Almanya'daki Zalando. Google Play ve Apple'ın App Store'u, Google'ın Arama ve Microsoft'un Bing arama motoru, Google Haritalar ve Wikipedia… Yasa, 17 Şubat 2024'ten itibaren tüm şirketleri kapsayacak. Gelecekte eBay, Airbnb, Netflix gibi platformlar da eklenecek.
Yasa AB için geçerli ama yasasının küresel etkisi olması bekleniyor. Örneğin Wikimedia Vakfı, Sanpchat bu değişikliklerin "küresel olarak uygulanacağını" hemen duyurdu. Peki uymazlarsa ne olacak ? Yeni kuralların ihlali halinde dünya çapındaki cirolarının en fazla yüzde altısı oranında ceza yazılacak. Tekrarlanması halinde yüzde 20’ye ulaşan para cezası verilecek. Yine uymazsa AB Komisyonu da çevrimiçi hizmetini engelleyecek. Bunun için AB 230 kişilik bir ekip oluşturdu ve İspanya'da bir veri analiz merkezi kurdu.
Yasanın çerçevesini bu kadarla da kalmıyor… Platformlar örneğin algoritmalarının insan ruhu üzerinde olumsuz bir etkisi olup olmadığını kontrol edecekler. Avrupa vatandaşlarına yönelik mevcut riskler hakkında AB Komisyonu'na ayrıntılı olarak düzenli rapor verecekler.